W skrócie
Lilak pospolity, potocznie zwany bzem, to krzew ozdobny z rodziny oliwkowatych o pachnących, fioletowych lub białych kwiatach. Kwiaty i napary z nich zawierają związki fenolowe o działaniu przeciwutleniającym w badaniach laboratoryjnych, ale nie ma badań potwierdzających działanie lecznicze u ludzi [1].
- Nazwa łacińska
- Syringa vulgaris L.
- Po angielsku
- common lilac
- Inne nazwy
- bez lilak, bez (potocznie), lilak pospolity
- Kategoria
- Zioła i rośliny
- W ciąży
- Brak danych
- Dla psa
- Brak danych
Na co pomaga lilak? Działanie i badania
Lecznicze działanie lilaka nie zostało potwierdzone w badaniach z udziałem ludzi. W medycynie ludowej kwiaty stosowano przy gorączce, na pobudzenie apetytu i przy pasożytach, a napary w Grecji przy dolegliwościach trawiennych i do nacierania przy dnie i reumatyzmie [1]. W badaniach laboratoryjnych kwiaty i napary zawierały kwasy fenolowe i flawonoidy (m.in. rutynę, kwercetynę, kwas chlorogenowy) i wykazywały aktywność przeciwutleniającą [1]. W badaniu ex vivo na ludzkich neutrofilach ekstrakty z lilaka (kora, owoce, kwiaty, liście) ograniczały produkcję cytokin zapalnych, a najaktywniejszy był związek neooleuropeina; autorzy postulują dalsze badania in vivo [2]. Syropy, octy i nalewki z lilaka to receptury domowe bez badań skuteczności.
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Działanie przeciwutleniające | Ograniczone | [1] |
| Działanie przeciwzapalne w modelu komórkowym (ex vivo) | Ograniczone | [2] |
| Obniża gorączkę | Niepotwierdzone | [1] |
| Łagodzi bóle reumatyczne | Niepotwierdzone | [1] |
Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce. Niepotwierdzone — Badania nie potwierdziły efektu albo go nie badano.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Kwiaty świeże i suszone | do naparów i domowych przetworów |
| Napar z kwiatów (herbata z lilaka) | zawiera mniej związków fenolowych niż kwiaty [1] |
| Syrop, ocet, nalewka | receptury domowe; brak badań nad ich składem i działaniem |
Lilak w kuchni
Kwiaty lilaka są w kuchni domowej używane do syropów, octów, nalewek i jako dekoracja deserów; mają kwiatowy, lekko gorzkawy smak. Do przetworów zbiera się kwiaty z roślin rosnących z dala od dróg i niepryskanych. Liści i kory nie używa się kulinarnie.
Lilak w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | Brak danych | Brak badań bezpieczeństwa [1]. |
| Karmienie piersią | Brak danych | Brak badań bezpieczeństwa [1]. |
| Dzieci | Brak danych | Brak badań bezpieczeństwa [1]. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Brak badań nad bezpieczeństwem spożywania lilaka u ludzi, dlatego przetwory z niego traktuj jako ciekawostkę kulinarną, a nie lek [1][2]. Nie myl lilaka z czarnym bzem — to różne rośliny.
Lilak dla psa, kota i innych zwierząt
| Zwierzę | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Pies | Brak danych | Brak pewnych danych o toksyczności. |
| Kot | Brak danych | Brak pewnych danych o toksyczności. |
| Koń | Brak danych | Brak pewnych danych. |
W razie objawów po zjedzeniu skontaktuj się z lekarzem weterynarii.
Uprawa, pochodzenie i odmiany
Lilak to mrozoodporny krzew lub małe drzewo, wymagające słonecznego stanowiska i przepuszczalnej, żyznej gleby o odczynie obojętnym lub lekko zasadowym. Kwitnie w maju; przekwitłe kwiatostany warto usuwać, by krzew lepiej kwitł w kolejnym roku. Sadzi się go wiosną lub jesienią; formy szczepione „na pniu” mają kulistą koronę na prostym pniu. Lilak a bez czarny to różne rośliny: czarny bez (Sambucus nigra) należy do innej rodziny i ma jadalne po obróbce owoce.
| Odmiana | Czym się wyróżnia |
|---|---|
| Lilak pospolity 'Krasawica Moskwy' | biało-różowe, pełne kwiaty |
| Lilak pospolity 'Sensation' | purpurowe kwiaty z białym obrzeżem płatków |
| Lilak Meyera 'Palibin' | niski, miniaturowy krzew o drobnych liściach i różowoliliowych kwiatach; często szczepiony na pniu |
| Lilak japoński (Syringa reticulata) | małe drzewo o kremowobiałych kwiatach, kwitnące w czerwcu |
Przechowywanie lilaka
Kwiaty do suszenia zbiera się w pełni kwitnienia, w suchy dzień, i suszy w przewiewnym, zacienionym miejscu. Suszone przechowuj w szczelnym słoiku, z dala od światła. Ścięte gałązki w wazonie postoją dłużej, gdy rozetniesz końcówki pędów i często zmieniasz wodę.
Znaczenie i symbolika
W tradycji europejskiej lilak symbolizuje wiosnę, pierwszą miłość i młodość, a fioletowe kwiaty bywały też znakiem żałoby. W Polsce bzy kojarzą się z majem i maturami.
Opisujemy tradycję i wierzenia — nie są to właściwości potwierdzone naukowo.
FAQ
Czy lilak i bez to to samo?
Czy kwiaty lilaka są jadalne?
Lilak po angielsku?
Czym jest lilak Meyera 'Palibin'?
Źródła
- Gąsecka M. i in. Phenolic Compounds and Organic Acid Composition of Syringa vulgaris L. Flowers and Infusions. Molecules 2023;28(13):5159 — badanie laboratoryjne
- Woźniak M. i in. Effects of Phytochemically Characterized Extracts From Syringa vulgaris and Isolated Secoiridoids on Mediators of Inflammation in a Human Neutrophil Model. Frontiers in Pharmacology 2018;9 — badanie laboratoryjne
