W skrócie
Klitoria (Clitoria ternatea) to pnąca roślina strączkowa z Azji, której niebieskie kwiaty służą do barwienia potraw i parzenia herbaty [5]. Zdrowotne działanie kwiatów jest słabo zbadane: jedyne badanie z udziałem ludzi, o którym piszą przeglądy, objęło 15 zdrowych mężczyzn [1][2], a EFSA zgłosiła zastrzeżenia bezpieczeństwa co do wprowadzenia suszonych kwiatów na rynek UE jako tradycyjnej żywności [3].
- Nazwa łacińska
- Clitoria ternatea L.
- Po angielsku
- butterfly pea
- Inne nazwy
- groszek motylkowy, niebieski groszek, aparajita (w ajurwedzie)
- Kategoria
- Zioła i rośliny
- W ciąży
- Po konsultacji z lekarzem
- Dla psa
- Brak danych
Na co pomaga klitoria? Działanie i badania
Działanie zdrowotne kwiatów klitorii nie jest potwierdzone w badaniach klinicznych na wystarczającą skalę. W losowym badaniu krzyżowym z udziałem 15 zdrowych młodych mężczyzn dodatek 1–2 g ekstraktu z suszonych kwiatów do 50 g sacharozy obniżył glukozę i insulinę po 30 minutach oraz zwiększył wskaźniki zdolności antyoksydacyjnej osocza [1]. Było to jedno małe badanie na zdrowych mężczyznach, więc nie wynika z niego zalecenie lecznicze. Przegląd opisuje pozostałe dowody głównie jako badania in vitro i na zwierzętach, a tradycyjne zastosowania (w tym ajurwedyjskie) przytacza bez badań klinicznych [2].
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Ogranicza wzrost glukozy po posiłku z cukrem | Ograniczone | [1] |
| Zwiększa zdolność antyoksydacyjną osocza | Ograniczone | [1] |
| Tradycyjne zastosowania w ajurwedzie | Niepotwierdzone | [2] |
Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce. Niepotwierdzone — Badania nie potwierdziły efektu albo go nie badano.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Suszone kwiaty | do naparu; barwią wodę na niebiesko |
| Napar | herbata podawana gorąca lub zimna; w Tajlandii i Wietnamie często z miodem i cytryną [5] |
| Naturalny barwnik | do ryżu i ciast; barwa zmienia się pod wpływem pH [2][5] |
Klitoria w kuchni
W kuchni klitoria służy głównie jako naturalny niebieski barwnik: w Azji Południowo-Wschodniej barwi ryż kleisty i desery, a w Kelantanie (Malezja) nasi kerabu [5]. Główną antocyjaną w kwiecie jest ternatyna, a barwa kwiatu zmienia się wraz z pH [2]; napar po dodaniu cytryny staje się fioletowy lub różowy [5]. Za jadalne warzywa przegląd uznaje młode pędy, liście, kwiaty i strąki [2].
Klitoria w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | Po konsultacji z lekarzem | Brak badań bezpieczeństwa, a EFSA wskazuje na możliwy wpływ jednego z cyklotydów na macicę (nie wykryto go w kwiatach) [3]; unikaj suplementów i skoncentrowanych ekstraktów. |
| Karmienie piersią | Brak danych | Brak danych. |
| Dzieci | Brak danych | Brak danych o bezpieczeństwie. |
| Seniorzy | Brak danych | Brak danych. |
Klitoria a choroby i diety
| Stan lub dieta | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Cukrzyca | Po konsultacji z lekarzem | Jedno małe badanie na zdrowych mężczyznach [1]; nie zastępuje leczenia i wymaga konsultacji z lekarzem. |
| Odchudzanie | Brak danych | Brak badań potwierdzających wpływ na masę ciała. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
EFSA w raporcie z 2022 r. zgłosiła zastrzeżenia bezpieczeństwa co do suszonych kwiatów jako tradycyjnej żywności w UE: niektóre cyklotydy z kwiatów wykazywały in vitro działanie hemolityczne i cytotoksyczne, a jeden z nich mógłby wpływać na układ odpornościowy i macicę (nie wykryto go w kwiatach) [3]. EFSA odnotowała też stosowanie kwiatów jako barwnika w Azji bez widocznych szkodliwych skutków, ale nie potwierdziła ich tradycyjnego użycia jako naparu [3]. Brakuje danych o długotrwałym stosowaniu, ciąży i karmieniu. Przegląd opisuje mielone nasiona jako tradycyjny środek przeczyszczający, po którym występują bóle brzucha [2].
Interakcje z lekami
| Lek lub grupa leków | Możliwa interakcja |
|---|---|
| Leki obniżające poziom glukozy | w badaniu ekstrakt obniżał glukozę po posiłku z cukrem [1]; interakcji z lekami nie badano, skonsultuj stosowanie ekstraktów z lekarzem |
Klitoria dla psa, kota i innych zwierząt
| Zwierzę | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Pies | Brak danych | Brak danych. |
| Kot | Brak danych | Brak danych. |
W razie objawów po zjedzeniu skontaktuj się z lekarzem weterynarii.
Przechowywanie klitorii
Suszone kwiaty przechowuj w szczelnym pojemniku, w suchym i ciemnym miejscu, z dala od wilgoci. Gotowy napar najlepiej wypić od razu lub przechować w lodówce przez krótki czas.
Jak wybierać
Kupuj całe, suszone kwiaty o intensywnie niebieskiej barwie, bez nalotu i obcych zapachów. Pamiętaj, że kwiat nie ma w UE potwierdzonego statusu składnika żywności: EFSA zgłosiła zastrzeżenia [3], a w Austrii ekstrakt z kwiatów uznano za niedozwolony nowy składnik żywności [4].
FAQ
Klitoria po angielsku?
Dlaczego herbata z klitorii zmienia kolor?
Czy nasiona klitorii są jadalne?
Źródła
- Chusak C. i in. Acute effect of Clitoria ternatea flower beverage on glycemic response and antioxidant capacity in healthy subjects: a randomized crossover trial. BMC Complementary and Alternative Medicine 2018 — badanie kliniczne (abstrakt, rekord DOAJ)
- Shirodkar S.M., Multisona R.R., Gramza-Michałowska A. The Potential for the Implementation of Pea Flower (Clitoria ternatea) Health Properties in Food Matrix. Applied Sciences 2023 — przegląd
- 3E — EFSA Raises Concern About Use of Clitoria ternatea L. Flowers as Traditional Food (omówienie raportu technicznego EFSA z 2 lutego 2022 r.) — omówienie raportu urzędowego
- AGES (Austriacka Agencja Zdrowia i Bezpieczeństwa Żywności) — Farbstoffe in blauem Gin: unzulässige neuartige Lebensmittelzutat Clitoria ternatea L. — komunikat urzędowy
- Wikipedia — Clitoria ternatea — nazwy, pochodzenie i zastosowanie kulinarne
