W skrócie
Grochówka to gęsta zupa z grochu łuskanego (suszonych połówek grochu), zwykle z wędzonym mięsem lub kiełbasą i warzywami. Groch jest źródłem białka, błonnika, żelaza i kwasu foliowego, a regularne jedzenie roślin strączkowych wiąże się z korzystnym wpływem na serce [1][2].
- Po angielsku
- split pea soup
- Inne nazwy
- zupa grochowa, grochówka wojskowa
- Kategoria
- Inne
- Kalorie
- 75 kcal w 100 g
- Najlepiej zbadane działanie
- Obniża cholesterol LDL (rośliny strączkowe) Umiarkowane
- W ciąży
- Bezpieczne
- Dla psa
- Ostrożnie
Wartości odżywcze grochówki
| Składnik | Wartość w 100 g | % RWS |
|---|---|---|
| Wartość energetyczna | 75 kcal | — |
| Białko | 4,1 g | — |
| Tłuszcz | 1,7 g | — |
| w tym kwasy nasycone | 0,7 g | — |
| Węglowodany przyswajalne | 10,2 g | — |
| Błonnik | 0,9 g | — |
| Woda | 81,8 g | — |
| Wapń | 9 mg | 1% |
| Żelazo | 0,9 mg | 6% |
| Magnez | 19 mg | 5% |
| Fosfor | 84 mg | 12% |
| Potas | 158 mg | 8% |
| Sód | 398 mg | — |
| Cynk | 0,52 mg | 5% |
| Miedź | 0,15 mg | 15% |
| Mangan | 0,27 mg | 13% |
| Witamina C | 0,6 mg | 1% |
| Tiamina (B1) | 0,06 mg | 5% |
| Ryboflawina (B2) | 0,03 mg | 2% |
| Niacyna (B3) | 0,58 mg | 4% |
| Witamina B6 | 0,03 mg | 2% |
| Kwas foliowy | 1 µg | 0% |
| Witamina B12 | 0,1 µg | 4% |
| Witamina A | 9 µg | 1% |
Wyróżnienie oznacza co najmniej 15% RWS w 100 g — „znaczącą ilość” wg załącznika XIII rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 (od tej zawartości wolno mówić o „źródle” składnika; „wysoka zawartość” to co najmniej 30%). RWS dla osoby dorosłej wg tego załącznika. Węglowodany podajemy jako przyswajalne (ogółem minus błonnik). Dane o składzie: USDA FoodData Central, SR Legacy, NDB 06451, domena publiczna.
Na co pomaga grochówka? Działanie i badania
Groch to roślina strączkowa; strączkowe dostarczają białka, błonnika, żelaza, fosforu i folianów [1]. Metaanaliza badań klinicznych wykazała, że rośliny strączkowe obniżają cholesterol LDL o ok. 6% [1]. Dotyczy to samego grochu, nie gotowej zupy — grochówka z tłustym mięsem i dużą ilością soli ma inny profil niż prosta zupa jarska.
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Obniża cholesterol LDL (rośliny strączkowe) | Umiarkowane | [1] |
| Zmniejsza ryzyko choroby wieńcowej (spożycie strączków) | Ograniczone | [1] |
| Wspiera kontrolę masy ciała | Ograniczone | [1] |
Umiarkowane — Pojedyncze badania kliniczne lub spójne badania obserwacyjne. Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Z grochu łuskanego (połówek) | klasyczna wersja, rozgotowuje się do gęstej konsystencji |
| Grochówka wojskowa | z wędzonką, kiełbasą lub żeberkami, często gotowana w kociołku |
| Grochówka jarska | na warzywach, z majerankiem; lżejsza i bez tłuszczu zwierzęcego |
Grochówka w kuchni
Grochówkę przygotowuje się z grochu łuskanego, który zwykle moczy się kilka godzin, choć połówki grochu łuskanego rozgotowują się też bez moczenia, tylko nieco dłużej. Do garnka dodaje się wędzonkę lub żeberka, marchew, pietruszkę, cebulę, ziele angielskie, liść laurowy i majeranek; kiełbasę zwykle dodaje się pod koniec gotowania. Sól dodawaj na końcu, bo wędzonka jest już słona. Moczenie suchych nasion przez co najmniej 3 godziny może zmniejszyć wzdęcia po zupie [1].
Grochówka w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | Bezpieczne | W ilościach kulinarnych; groch jest źródłem folianów [1]. |
| Karmienie piersią | Bezpieczne | W ilościach kulinarnych; u dziecka mogą wystąpić gazy — obserwuj. |
| Dzieci | Bezpieczne | Jako gęsta, dobrze rozgotowana zupa; bez nadmiaru soli. |
| Seniorzy | W umiarkowanych ilościach | Wzdęcia bywają uciążliwe; lepiej wersja bez tłustej wędzonki. |
Grochówka a choroby i diety
| Stan lub dieta | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Dieta low FODMAP | Ostrożnie | Groch zawiera oligosacharydy fermentujące w jelicie, mogące nasilać objawy jelita drażliwego [1]. |
| Cukrzyca | W umiarkowanych ilościach | Strączki dostarczają błonnika, ale dowody na wpływ na glikemię są niejednoznaczne [1]; zupa zawiera też węglowodany. |
| Dna moczanowa | Po konsultacji z lekarzem | Strączki i wędzonki zawierają puryny — ustal z lekarzem lub dietetykiem. |
| Choroby nerek | Po konsultacji z lekarzem | Groch ma sporo fosforu i potasu [1][2] — ilość ustal z lekarzem. |
| Odchudzanie | W umiarkowanych ilościach | Wersja jarska bywa sycąca dzięki błonnikowi i białku; wędzonka i tłuszcz podnoszą kaloryczność [1]. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Groch zawiera oligosacharydy i skrobię oporną, które fermentują w jelicie i mogą powodować wzdęcia i gazy [1]. Problemem bywa też sól i tłuszcz w wersji z wędzonką — osoby z nadciśnieniem powinny ograniczać wędliny.
Grochówka dla psa, kota i innych zwierząt
| Zwierzę | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Pies | Ostrożnie | Cebula i sól z grochówki szkodzą psom; cebula jest dla psów toksyczna. Nie podawaj gotowej zupy. |
| Kot | Ostrożnie | Cebula jest toksyczna dla kotów; nie podawaj zupy. |
W razie objawów po zjedzeniu skontaktuj się z lekarzem weterynarii.
Przechowywanie grochówki
Ugotowaną grochówkę przechowuj w lodówce do 3–4 dni w szczelnym pojemniku albo zamroź w porcjach. Po rozmrożeniu zagotuj. Suchy groch trzymaj w szczelnym, suchym i ciemnym miejscu.
FAQ
Czy grochówkę trzeba moczyć?
Czym różni się grochówka wojskowa?
Czy grochówka powoduje wzdęcia?
Jakie składniki odżywcze ma groch?
Źródła
- Harvard T.H. Chan School of Public Health — Legumes and Pulses (The Nutrition Source) — omówienie
- Harvard Health Publishing — Legume of the month: Peas — omówienie
