W skrócie
Bor to pierwiastek śladowy obecny głównie w owocach, warzywach, orzechach i roślinach strączkowych. Nie uznano go za niezbędny składnik odżywczy dla człowieka, a jego rola biologiczna nie jest ustalona [1]. Górny bezpieczny poziom spożycia dla dorosłych wynosi 20 mg/dobę wg USA [1] i 10 mg/dobę wg EFSA [2].
- Po angielsku
- boron
- Inne nazwy
- pierwiastek B, boron
- Kategoria
- Witaminy i suplementy
- W ciąży
- Po konsultacji z lekarzem
Właściwości chemiczne i fizyczne boru
Bor (B) to półmetal z 13. grupy układu okresowego; w przyrodzie występuje głównie w postaci boranów i kwasu borowego.
| Właściwość | Wartość |
|---|---|
| Symbol | B |
| Liczba atomowa | 5 |
| Masa atomowa | 10,81 u |
| Grupa i okres | grupa 13, okres 2 |
| Stan skupienia (25 °C) | stały |
| Temperatura topnienia | 2077 °C |
| Temperatura wrzenia | 4000 °C |
| Gęstość | 2,34 g/cm³ |
| Numer CAS | 7440-42-8 |
Dane: RSC Periodic Table — Boron. Wartości dla czystej substancji w warunkach standardowych; preparaty handlowe mogą się różnić.
Na co pomaga bor? Działanie i badania
Bor nie jest klasyfikowany jako niezbędny składnik odżywczy dla ludzi, choć może wpływać na metabolizm wapnia i kości, funkcje mózgu, gospodarkę insulinową i hormony steroidowe — te role nie zostały potwierdzone [1]. Objawy niedoboru u ludzi nie zostały jednoznacznie opisane; ograniczone dane wiążą niskie spożycie z gorszą czujnością umysłową [1]. Małe badania, głównie z fruktoboranem wapnia, sugerują możliwą ulgę w objawach choroby zwyrodnieniowej stawów, ale potrzeba większych prób [1]. Dane o wpływie na kości pochodzą głównie z badań na zwierzętach [1].
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Zmniejsza objawy choroby zwyrodnieniowej stawów (fruktoboran wapnia) | Ograniczone | [1] |
| Wspiera zdrowie kości | Ograniczone | [1] |
| Zapobiega nowotworom | Niepotwierdzone | [1] |
Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce. Niepotwierdzone — Badania nie potwierdziły efektu albo go nie badano.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Pokarm roślinny | owoce, bulwy i rośliny strączkowe zawierają najwięcej boru [1] |
| Suplementy | zwykle 0,15–6 mg boru elementarnego w porcji [1] |
Ile boru dziennie i kiedy
Dla boru nie ustalono zalecanego spożycia ani wartości AI [1]. Górny tolerowany poziom dla dorosłych to 20 mg dziennie wg amerykańskiej Rady ds. Żywności i Żywienia [1] oraz 10 mg dziennie wg EFSA [2]. Normy te uwzględniają wszystkie źródła, także suplementy.
Bor w kuchni
Najwięcej boru w diecie dostarczają kawa, mleko, jabłka, fasola i ziemniaki; bogate w niego są też sok śliwkowy, awokado i rodzynki [1]. Zróżnicowana dieta roślinna pokrywa typowe spożycie bez suplementów.
Bor w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | Po konsultacji z lekarzem | UL EFSA 10 mg/dobę obejmuje ciążę i laktację [2]; suplementów nie stosuj bez konsultacji. |
| Karmienie piersią | Po konsultacji z lekarzem | UL EFSA 10 mg/dobę obejmuje laktację [2]. |
| Dzieci | Po konsultacji z lekarzem | Limity dla dzieci są niższe niż dla dorosłych [2]; suplementy tylko po konsultacji. |
| Seniorzy | W umiarkowanych ilościach | W ilościach z diety bez ograniczeń; suplementy skonsultuj z lekarzem. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Bor z żywności i wody nie powodował działań niepożądanych, natomiast przypadkowe połknięcie kwasu borowego lub boraksu wywoływało nudności, wymioty, biegunkę, wysypkę, drgawki i uszkodzenie nerek [1]. Nie stosuj kwasu borowego ani boraksu jako suplementu. Dawki rzędu 15–20 g mogą być śmiertelne dla dorosłych [1].
Interakcje z lekami
| Lek lub grupa leków | Możliwa interakcja |
|---|---|
| Leki | Nie opisano klinicznie istotnych interakcji [1] |
FAQ
Źródła
- NIH Office of Dietary Supplements — Boron (Health Professional Fact Sheet) — baza danych
- EFSA — Summary of tolerable upper intake levels of vitamins and minerals — opinia naukowa
