W skrócie
Kwas undecylenowy (kwas 10-undecenowy, C11H20O2) to nienasycony kwas tłuszczowy otrzymywany z oleju rącznikowego, stosowany w miejscowych preparatach przeciwgrzybiczych [2][3]. W USA występuje w bezrecepturowych lekach na grzybicę skóry w ramach monografii OTC [1][2].
- Po angielsku
- undecylenic acid
- Inne nazwy
- kwas 10-undecenowy, kwas 10-hendecenowy, undecenoic acid
- Kategoria
- Składniki kosmetyków
- W ciąży
- Po konsultacji z lekarzem
Właściwości chemiczne i fizyczne kwasu undecylenowego
Kwas undecylenowy (kwas 10-undecenowy) to jednonienasycony kwas tłuszczowy o 11 atomach węgla z wiązaniem podwójnym na końcu łańcucha.
| Właściwość | Wartość |
|---|---|
| Wzór sumaryczny | C11H20O2 |
| Masa molowa | 184,28 g/mol |
| Numer CAS | 112-38-9 |
| Nazwa systematyczna | kwas undec-10-enowy |
| Postać | bezbarwna do żółtawej ciecz lub ciało stałe o niskiej temperaturze topnienia |
| Temperatura topnienia | 24 °C |
| Temperatura wrzenia | 275 °C |
| Rozpuszczalność w wodzie | nierozpuszczalny |
Dane: TCI — 10-Undecenoic Acid (U0007). Wartości dla czystej substancji w warunkach standardowych; preparaty handlowe mogą się różnić.
Na co pomaga kwas undecylenowy? Działanie i badania
Baza DrugCentral wymienia kwas undecylenowy w miejscowym leczeniu grzybicy stóp, grzybicy skóry gładkiej i innych zakażeń grzybiczych skóry (tinea) [2]. Amerykańska monografia OTC (21 CFR 333.210) dopuszcza kwas undecylenowy i jego sole (wapniowa, miedziowa, cynkowa) jako substancję czynną w stężeniu całkowitym 10–25% [1]. W bazie DrugCentral nie wskazano indywidualnego zatwierdzenia FDA, a produkty są sprzedawane w kategorii monografii OTC [2]. Kwas hamuje u Candida albicans przejście z formy drożdżowej w nitkowatą, związaną z aktywną infekcją [3].
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Miejscowe stosowanie w grzybicy stóp i skóry gładkiej (status monografii OTC, bez przeglądu badań klinicznych w użytych źródłach) | Ograniczone | [1][2] |
| Hamowanie przejścia Candida albicans w formę nitkowatą (badania laboratoryjne) | Ograniczone | [3] |
Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce.
Kwas undecylenowy na skórę i włosy
W kosmetykach i środkach higieny stosuje się głównie pochodne kwasu undecylenowego, takie jak undecylenian gliceryny [3]. Kwas undecylenowy wytwarza się przez pirolizę estru metylowego kwasu rycynolowego z oleju rącznikowego [3]. Preparat przeciwgrzybiczy stosuj zgodnie z ulotką; przy braku poprawy zgłoś się do lekarza.
Kwas undecylenowy w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | Po konsultacji z lekarzem | Brak danych w użytych źródłach; skonsultuj stosowanie z lekarzem. |
| Karmienie piersią | Po konsultacji z lekarzem | Brak danych w użytych źródłach. |
| Dzieci | Po konsultacji z lekarzem | Brak danych w użytych źródłach; stosuj zgodnie z ulotką konkretnego preparatu. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
W użytych źródłach nie ma danych o bezpieczeństwie kwasu undecylenowego w ciąży, podczas karmienia piersią ani u dzieci, dlatego przed użyciem skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą i stosuj preparat zgodnie z ulotką.
FAQ
Źródła
- eCFR (Cornell LII) — 21 CFR 333.210 Antifungal active ingredients — przepis (monografia OTC)
- DrugCentral — undecylenic acid — baza danych
- Wikipedia — Undecylenic acid (otrzymywanie, pochodne, mechanizm) — omówienie
