W skrócie
Borówka brusznica (Vaccinium vitis-idaea) to wiecznie zielony, kwasolubny krzewinek spokrewniony z borówkami i żurawiną; jej kwaśne owoce częściej się przetwarza, niż je na surowo [1]. Zdrowotne działanie owoców opisano głównie w badaniach na komórkach i zwierzętach, a nie w badaniach klinicznych [2].
- Nazwa łacińska
- Vaccinium vitis-idaea L.
- Po angielsku
- lingonberry, cowberry
- Inne nazwy
- brusznica, borówka czerwona, czerwone borówki
- Kategoria
- Owoce i warzywa
- W ciąży
- Brak danych
- Dla psa
- Brak danych
Na co pomaga borówka brusznica? Działanie i badania
Owoce borówki brusznicy zawierają polifenole, m.in. antocyjany i proantocyjanidyny; w dzikich owocach z Litwy, Łotwy, Norwegii i Finlandii oznaczono 477–776 mg polifenoli ogółem, 19,8–57,0 mg antocyjanów i 141–269 mg proantocyjanidyn w 100 g świeżych owoców, a skład zależał istotnie od miejsca pochodzenia [3]. Przegląd z 2021 roku wskazuje, że deklarowane korzyści zdrowotne opierają się głównie na badaniach na komórkach i zwierzętach, a badania na ludziach dotyczą przede wszystkim wchłaniania składników [2]. Autorzy piszą też, że dowodów na działanie przeciwnowotworowe jest niewiele [2]. Obróbka cieplna obniża aktywność przeciwutleniającą: w jednym z cytowanych badań wartość ORAC spadła z 203 µmol TE/g w świeżych owocach do 120 w soku z puszki i 36 w dżemie [2].
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Działanie antyoksydacyjne i przeciwzapalne polifenoli (głównie badania na komórkach i zwierzętach) | Ograniczone | [2] |
| Działanie przeciwnowotworowe u ludzi | Niepotwierdzone | [2] |
| Wpływ spożycia owoców na zdrowie ludzi (badania kliniczne) | Niepotwierdzone | [2] |
Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce. Niepotwierdzone — Badania nie potwierdziły efektu albo go nie badano.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Świeże owoce | bardzo kwaśne (pH ok. 2,7–3,0 w badanych próbkach); można je jeść na surowo, ale częściej się je przetwarza [1][3] |
| Dżem, konfitura, sos | owoce zwykle gotuje się z cukrem; klasyczny dodatek do drobiu i dziczyzny [4]; gotowanie obniża aktywność przeciwutleniającą [2] |
| Sok i syrop | owoce przetwarza się także na soki, syropy, wino i likiery [1]; w cytowanym badaniu sok z puszki miał niższą aktywność przeciwutleniającą niż świeże owoce [2] |
| Mrożone owoce | w zamrażarce przechowują się wiele miesięcy [1]; zachowują więcej aktywności przeciwutleniającej niż produkty poddane obróbce cieplnej [2] |
| Suszone owoce | w cytowanym badaniu wartość ORAC suszu (850 µmol TE/g) była wyższa niż owoców świeżych (203), ale dotyczy to gramów produktu, a nie owocu o tej samej masie wody [2] |
Borówka brusznica w kuchni
Brusznice są kwaśne (pH ok. 2,7–3,0 [3]), dlatego zwykle gotuje się je z cukrem, a surowe bywają rozgniatane z cukrem [4]. W Szwecji dżem z brusznic podaje się do klopsików, a w Polsce owoce łączy się z gruszkami w sos do drobiu lub dziczyzny [4]. Używa się ich też do soków, syropów, wina, likierów i wypieków [1].
Borówka brusznica w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | Brak danych | Brak danych w źródłach. |
| Karmienie piersią | Brak danych | Brak danych w źródłach. |
| Dzieci | Brak danych | Brak danych w źródłach. |
Borówka brusznica a choroby i diety
| Stan lub dieta | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Cukrzyca | Brak danych | Przetwory z brusznic są zwykle słodzone [4]; w źródłach brak danych o wpływie owoców na glikemię. |
| Refluks i zgaga | Brak danych | Owoce są bardzo kwaśne [3], ale w źródłach brak danych o wpływie na refluks. |
Borówka brusznica dla psa, kota i innych zwierząt
| Zwierzę | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Pies | Brak danych | Brak danych w źródłach. |
| Kot | Brak danych | Brak danych w źródłach. |
W razie objawów po zjedzeniu skontaktuj się z lekarzem weterynarii.
Uprawa, pochodzenie i odmiany
Borówka brusznica rośnie dziko w lasach borealnych i na tundrze półkuli północnej, w półcieniu, na stale wilgotnej, kwaśnej glebie [4]. W uprawie towarowej zaleca się otwarte, słoneczne stanowisko (lepsze zawiązywanie owoców), lekką, przepuszczalną glebę o pH 4,3–5,5 i unikanie zasolenia, na które rośliny są bardzo wrażliwe [1]. Plantacja może owocować 20 lat i dłużej [1]. Komercyjnie uprawia się ją od lat 60. XX wieku m.in. w Holandii, Niemczech, Szwecji, Polsce, USA i na Łotwie [4].
Przechowywanie borówki brusznicy
Oczyszczone świeże owoce przechowywane w lodówce w temperaturze 0–7°C mogą wytrzymać 3–5 tygodni, a w zamrażarce wiele miesięcy [1]. Rozgniecione owoce w lodówce tracą ok. 40% kwercetyny w ciągu 24 godzin, potem jej poziom pozostaje względnie stabilny przez 6 miesięcy [2]. Autorzy przeglądu uznają świeże owoce za najlepsze źródło związków bioaktywnych, a mrożenie za lepsze niż obróbkę cieplną [2].
FAQ
Borówka brusznica po angielsku?
Czy brusznice można jeść na surowo?
Czym różni się brusznica od żurawiny?
Ile witaminy C mają brusznice?
Źródła
- Oregon State University Extension — Lingonberry (publikacja PNW 583: uprawa, zbiór, przechowywanie) — omówienie (uniwersyteckie Extension)
- Lingonberry (Vaccinium vitis-idaea L.) Fruit as a Source of Bioactive Compounds with Health-Promoting Effects — A Review. Int J Mol Sci 2021;22(10):5126 — przegląd
- Urbonaviciene D. i in. Nutritional and Physicochemical Properties of Wild Lingonberry (Vaccinium vitis-idaea L.) — Effects of Geographic Origin. Molecules 2023;28:4589 — badanie składu
- Wikipedia — Vaccinium vitis-idaea (nazwy, zasięg, zastosowanie kulinarne, początki uprawy; nie jako źródło zdrowotne) — encyklopedia
