W skrócie
Czereśnia to słodki owoc pestkowy drzewa Prunus avium, jedzony głównie na surowo. W krótkich badaniach z udziałem ludzi jedzenie czereśni i wiśni wiązało się ze spadkiem markerów stanu zapalnego i stresu oksydacyjnego, ale badania były małe i krótkie [1].
- Nazwa łacińska
- Prunus avium (L.) L.
- Po angielsku
- sweet cherry
- Inne nazwy
- czereśnia ptasia, trześnia
- Kategoria
- Owoce i warzywa
- Kalorie
- 63 kcal w 100 g
- Najlepiej zbadane działanie
- Zmniejsza markery stresu oksydacyjnego i stanu zapalnego Umiarkowane
- W ciąży
- Bezpieczne
- Dla psa
- Ostrożnie
Wartości odżywcze czereśni
| Składnik | Wartość w 100 g | % RWS |
|---|---|---|
| Wartość energetyczna | 63 kcal | — |
| Białko | 1,1 g | — |
| Tłuszcz | 0,2 g | — |
| w tym kwasy nasycone | 0,04 g | — |
| Węglowodany przyswajalne | 13,9 g | — |
| w tym cukry | 12,8 g | — |
| Błonnik | 2,1 g | — |
| Woda | 82,2 g | — |
| Wapń | 13 mg | 2% |
| Żelazo | 0,36 mg | 3% |
| Magnez | 11 mg | 3% |
| Fosfor | 21 mg | 3% |
| Potas | 222 mg | 11% |
| Sód | 0 mg | — |
| Cynk | 0,07 mg | 1% |
| Miedź | 0,06 mg | 6% |
| Mangan | 0,07 mg | 4% |
| Selen | 0 µg | 0% |
| Witamina C | 7 mg | 9% |
| Tiamina (B1) | 0,03 mg | 2% |
| Ryboflawina (B2) | 0,03 mg | 2% |
| Niacyna (B3) | 0,15 mg | 1% |
| Witamina B6 | 0,05 mg | 4% |
| Kwas foliowy | 4 µg | 2% |
| Witamina B12 | 0 µg | 0% |
| Witamina A | 3 µg | 0% |
| Witamina E | 0,07 mg | 1% |
| Witamina D | 0 µg | 0% |
| Witamina K | 2,1 µg | 3% |
Wyróżnienie oznacza co najmniej 15% RWS w 100 g — „znaczącą ilość” wg załącznika XIII rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 (od tej zawartości wolno mówić o „źródle” składnika; „wysoka zawartość” to co najmniej 30%). RWS dla osoby dorosłej wg tego załącznika. Węglowodany podajemy jako przyswajalne (ogółem minus błonnik). Dane o składzie: USDA FoodData Central, SR Legacy, NDB 09070, domena publiczna.
Na co pomaga czereśnia? Działanie i badania
Czereśnie zawierają polifenole, zwłaszcza antocyjany, którym przypisuje się działanie przeciwzapalne i przeciwutleniające [1]. W przeglądzie 29 badań z udziałem ludzi spożycie czereśni lub wiśni zmniejszało markery stresu oksydacyjnego i zapalenia w większości badań, jednak trwały one zwykle krócej niż dwa tygodnie i obejmowały niewiele osób [1]. Poprawę regeneracji po wysiłku obserwowano w badaniach z wiśnią, a nie czereśnią [1]. Dane o dnie moczanowej, cukrzycy i śnie są ograniczone [1].
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Zmniejsza markery stresu oksydacyjnego i stanu zapalnego | Umiarkowane | [1] |
| Łagodzi bolesność mięśni po wysiłku (dotyczy wiśni) | Umiarkowane | [1] |
| Zmniejsza ryzyko napadów dny moczanowej | Ograniczone | [1] |
| Poprawia sen | Ograniczone | [1] |
| Wpływa na poziom glukozy | Ograniczone | [1] |
| Pomaga w odchudzaniu | Niepotwierdzone | [1] |
Umiarkowane — Pojedyncze badania kliniczne lub spójne badania obserwacyjne. Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce. Niepotwierdzone — Badania nie potwierdziły efektu albo go nie badano.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Świeże owoce | najczęstsza forma; ciemne odmiany mają więcej antocyjanów |
| Mrożone | zachowują większość składników; do koktajli i ciast |
| Kompoty, konfitury | zwykle z dodatkiem cukru |
| Szypułki (ogonki) | suszone, w medycynie ludowej jako napar moczopędny; brak badań klinicznych |
Ile czereśni dziennie i kiedy
Czereśnie je się w ilościach spożywczych, bez ograniczeń wynikających z badań. W badaniach stosowano bardzo duże ilości — od 45 do 270 owoców dziennie — więc wyników nie można przenosić na zwykłą porcję [1]. U części osób większa ilość owoców powoduje wzdęcia i rozwolnienie.
Czereśnia w kuchni
Czereśnie najlepiej smakują na surowo, prosto z drzewa. Nadają się do clafoutis, ciast, deserów z jogurtem, kompotów i konfitur, a także do sałatek z kozim serem. Przed pieczeniem usuń pestki drylownicą.
Czereśnia w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Dzieci | W umiarkowanych ilościach | Małym dzieciom podawaj czereśnie bez pestek — pestka grozi zadławieniem [2]. |
| Ciąża | Bezpieczne | Ilości spożywcze bez przeciwwskazań. |
Czereśnia a choroby i diety
| Stan lub dieta | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Dna moczanowa | W umiarkowanych ilościach | Dane o mniejszej liczbie napadów są wstępne; nie zastępują leczenia [1]. |
| Cukrzyca | W umiarkowanych ilościach | Wpływ na glukozę słabo zbadany [1]; licz porcję w puli węglowodanów. |
| Odchudzanie | W umiarkowanych ilościach | Brak badań potwierdzających działanie odchudzające. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Miąższ czereśni jest bezpieczny dla większości osób. Pestek nie należy rozgryzać: zawierają amygdalinę, z której w przewodzie pokarmowym powstaje cyjanek — połknięcie jednej czy dwóch całych pestek jest nieszkodliwe, ale rozgryzienie większej liczby może wywołać zatrucie [2]. U niektórych osób występuje alergia na owoce różowatych.
Czereśnia dla psa, kota i innych zwierząt
| Zwierzę | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Pies | Ostrożnie | Pestki, liście i łodygi zawierają glikozydy cyjanogenne [3]; podawaj wyłącznie miąższ bez pestek. |
| Kot | Ostrożnie | Pestki, liście i łodygi są toksyczne dla kotów [3]. |
| Koń | Unikać | Liście, zwłaszcza więdnące, są dla koni toksyczne [3]. |
W razie objawów po zjedzeniu skontaktuj się z lekarzem weterynarii.
Uprawa, pochodzenie i odmiany
Czereśnia to drzewo owocowe z rodziny różowatych, pochodzące z Europy i zachodniej Azji; w Polsce owocuje od czerwca do lipca. Odmiany dzieli się na sercówki o miękkim miąższu i chrząstki o jędrnym miąższu. Wymaga stanowiska słonecznego i przepuszczalnej gleby; w małych ogrodach sadzi się odmiany na słabo rosnących podkładkach lub formy kolumnowe.
| Odmiana | Czym się wyróżnia |
|---|---|
| Burlat | wczesna, ciemnoczerwona, miękkie owoce |
| Kordia | późna chrząstka, ciemne, jędrne owoce o sercowatym kształcie |
| Regina | bardzo późna, duże, jędrne owoce odporne na pękanie |
| Vega | jasna, żółto-czerwona odmiana deserowa |
| Poznańska | polska, ciemna odmiana o średnim terminie dojrzewania |
| Tamara | czeska, ciemnoczerwona chrząstka o dużych owocach |
| Carmen | węgierska, duże ciemnoczerwone owoce |
Przechowywanie czereśni
Czereśnie przechowuj w lodówce, nieumyte i z szypułkami — zachowają świeżość przez kilka dni. Myj je tuż przed jedzeniem. Do zamrożenia najlepiej wydrylować owoce i zamrozić je rozłożone na tacy.
Jak wybierać
Wybieraj owoce jędrne, lśniące, z zielonymi, elastycznymi szypułkami. Brązowe, suche szypułki i miękkie, popękane owoce świadczą o długim przechowywaniu.
FAQ
Czereśnia po angielsku?
Czy pestki czereśni są trujące?
Czym różni się czereśnia od wiśni?
Co to jest czereśnia kolumnowa?
Źródła
- Kelley D.S., Adkins Y., Laugero K.D. A Review of the Health Benefits of Cherries. Nutrients 2018 — przegląd
- Maryland Poison Center — Pitfalls of Fruit Pits and Seeds — omówienie
- ASPCA Animal Poison Control — Cherry — baza danych
