W skrócie
Kwas foliowy to syntetyczna forma folianów, czyli witaminy B9, stosowana w suplementach i wzbogacanej żywności. Najlepiej udokumentowana jest jego rola w zapobieganiu wadom cewy nerwowej płodu, np. rozszczepowi kręgosłupa, gdy przyjmuje się go przed ciążą i na jej początku [1][2].
- Po angielsku
- folic acid, folate, vitamin B9
- Inne nazwy
- witamina B9, foliany, folacyna
- Kategoria
- Witaminy i suplementy
- Najlepiej zbadane działanie
- Zapobiega wadom cewy nerwowej płodu Silne
- W ciąży
- Bezpieczne
Właściwości chemiczne i fizyczne kwasu foliowego
Kwas foliowy (kwas pteroilomonoglutaminowy) to syntetyczna, w pełni utleniona forma witaminy B9, zbudowana z pierścienia pterydyny, kwasu p-aminobenzoesowego i reszty kwasu L-glutaminowego.
| Właściwość | Wartość |
|---|---|
| Wzór sumaryczny | C19H19N7O6 |
| Masa molowa | 441,40 g/mol |
| Numer CAS | 59-30-3 |
| Postać | biały do żółtopomarańczowego proszek lub kryształy |
Dane: TCI — Folic Acid (F0043). Wartości dla czystej substancji w warunkach standardowych; preparaty handlowe mogą się różnić.
Na co pomaga kwas foliowy? Działanie i badania
Foliany są potrzebne organizmowi do wytwarzania DNA i do podziałów komórek [1]. Kwas foliowy przyjmowany przed ciążą i w jej początkach pomaga zapobiegać wadom cewy nerwowej, takim jak rozszczep kręgosłupa [1][2]. Niedobór może prowadzić do niedokrwistości megaloblastycznej z zmęczeniem, osłabieniem, kołataniem serca i zmianami w jamie ustnej, a w ciąży zwiększa ryzyko wad cewy nerwowej oraz wcześniactwa i niskiej masy urodzeniowej [1].
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Zapobiega wadom cewy nerwowej płodu | Silne | [1][2] |
| Leczy niedokrwistość z niedoboru folianów | Silne | [1] |
Silne — Spójne wyniki przeglądów systematycznych lub wielu badań klinicznych u ludzi.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Foliany w żywności | naturalnie w wątrobie, szparagach, brukselce, zielonych liściach, pomarańczach, orzechach, fasoli i grochu [1] |
| Kwas foliowy w żywności wzbogacanej | dodawany do mąki, kasz, makaronów i płatków śniadaniowych [1] |
| Suplementy | tabletki z kwasem foliowym lub w połączeniu z innymi witaminami; dawkę ustal z lekarzem |
Ile kwasu foliowego dziennie i kiedy
Zalecane spożycie dla dorosłych wynosi 400 µg ekwiwalentu folianów (DFE) dziennie, dla kobiet w ciąży 600 µg, a karmiących piersią 500 µg [1]. Każda kobieta, która może zajść w ciążę, powinna przyjmować 400 µg kwasu foliowego dziennie z suplementów lub wzbogacanej żywności, oprócz folianów z diety [1]. Górny bezpieczny limit dla dorosłych z suplementów i żywności wzbogacanej to 1000 µg dziennie [1]. Dawki większe niż zalecane stosuj tylko na zlecenie lekarza.
Kwas foliowy w kuchni
Foliany są wrażliwe na ciepło i rozpuszczają się w wodzie, więc najlepszymi źródłami są świeże warzywa liściaste, szparagi, brukselka, pomarańcze, orzechy, fasola i groch [1]. Wzbogacane produkty zbożowe są dodatkowym źródłem kwasu foliowego [1].
Kwas foliowy w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | Bezpieczne | Zalecane 600 µg DFE dziennie; kwas foliowy przed ciążą i w jej początkach zapobiega wadom cewy nerwowej [1]. Dawkę ustal z lekarzem. |
| Karmienie piersią | Bezpieczne | Zalecane spożycie 500 µg DFE dziennie [1]. |
| Dzieci | W umiarkowanych ilościach | Limity górne są niższe niż dla dorosłych (300–800 µg dziennie, zależnie od wieku) [1]. |
| Seniorzy | W umiarkowanych ilościach | Suplementacja po sprawdzeniu poziomu witaminy B12 [1]. |
Kwas foliowy a choroby i diety
| Stan lub dieta | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Choroby nerek | Po konsultacji z lekarzem | Suplementację ustala lekarz. |
| Odchudzanie | Brak danych | Brak dowodów na wpływ na masę ciała. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Duże dawki folianów mogą maskować niedobór witaminy B12: korygują anemię, ale nie zapobiegają uszkodzeniu nerwów, które może być trwałe [1]. Dlatego wysokich dawek nie należy przyjmować bez nadzoru lekarza, zwłaszcza po 50. roku życia lub przy podejrzeniu niedoboru B12. Górny limit z suplementów i żywności wzbogacanej dla dorosłych to 1000 µg dziennie [1].
Interakcje z lekami
| Lek lub grupa leków | Możliwa interakcja |
|---|---|
| Metotreksat | suplementy folianów mogą zakłócać działanie leku [1] |
| Fenytoina, karbamazepina, kwas walproinowy | leki mogą obniżać poziom folianów, a suplementacja może zmniejszać stężenie leków we krwi [1] |
| Sulfasalazyna | zmniejsza wchłanianie folianów i może powodować niedobór [1] |
FAQ
Kwas foliowy po angielsku?
Kiedy zacząć brać kwas foliowy przed ciążą?
W jakich produktach jest kwas foliowy?
Źródła
- NIH Office of Dietary Supplements — Folate (fact sheet for consumers) — baza danych
- MedlinePlus — Folic Acid — omówienie
