W skrócie
Waleriana (kozłek lekarski) to roślina, której korzeń używa się w naparach i preparatach na napięcie nerwowe i kłopoty ze snem. Europejska Agencja Leków dopuszcza go na łagodne napięcie nerwowe i zaburzenia snu [1], ale dowody skuteczności są niespójne i NCCIH uznaje je za niewystarczające [2].
- Nazwa łacińska
- Valeriana officinalis L.
- Po angielsku
- valerian
- Inne nazwy
- kozłek lekarski, kozłek, kozłek waleriana
- Kategoria
- Zioła i rośliny
- Najlepiej zbadane działanie
- Łagodzi lekkie napięcie nerwowe i wspomaga sen (suchy wyciąg etanolowy) Umiarkowane
- W ciąży
- Unikać
Na co pomaga waleriana? Działanie i badania
Waleriana jest w Unii Europejskiej zatwierdzona do łagodzenia lekkiego napięcia nerwowego i wspomagania snu: suchy wyciąg etanolowy ma w tym wskazaniu oparcie w badaniach klinicznych, inne przetwory — w tradycyjnym stosowaniu [1]. Wyniki badań nad bezsennością są jednak mieszane, a amerykańskie wytyczne z 2017 r. odradzają walerianę w przewlekłej bezsenności dorosłych [2]. Dla lęku, depresji, stresu czy objawów menopauzy danych jest zbyt mało, by wyciągać wnioski [2].
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Łagodzi lekkie napięcie nerwowe i wspomaga sen (suchy wyciąg etanolowy) | Umiarkowane | [1] |
| Poprawia sen u osób z przewlekłą bezsennością | Sprzeczne | [2] |
| Zmniejsza lęk, stres i objawy przedmiesiączkowe | Niepotwierdzone | [2] |
| Łagodzi uderzenia gorąca w menopauzie | Ograniczone | [2] |
Umiarkowane — Pojedyncze badania kliniczne lub spójne badania obserwacyjne. Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce. Sprzeczne — Wyniki badań się wykluczają. Niepotwierdzone — Badania nie potwierdziły efektu albo go nie badano.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Napar z korzenia | tradycyjna forma; ma wyraźny, nieprzyjemny zapach |
| Nalewka i krople | popularne preparaty apteczne |
| Tabletki, kapsułki z wyciągiem | stosowane w badaniach; dawkę podaje ulotka produktu |
| Kąpiel ziołowa | nie stosować przy ranach, chorobach skóry, wysokiej gorączce i ciężkich chorobach serca [1] |
Ile waleriany dziennie i kiedy
Przy produktach leczniczych stosuje się dawkę z ulotki, a jeśli objawy nie ustępują lub nasilają się po 2 tygodniach ciągłego stosowania, trzeba skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą [1]. W przeglądzie NCCIH wskazano, że u dorosłych dawki 300–600 mg dziennie przez okres do 6 tygodni wydają się bezpieczne; bezpieczeństwo dłuższego stosowania nie jest znane [2].
Waleriana w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | Unikać | EMA zaleca niestosowanie [1]; NCCIH: brak wiedzy o bezpieczeństwie [2]. |
| Karmienie piersią | Unikać | EMA zaleca niestosowanie [1]. |
| Dzieci | Unikać | Nie stosować u dzieci poniżej 12 lat [1]. |
| Seniorzy | Po konsultacji z lekarzem | Może osłabiać koncentrację i sprawność; ustal stosowanie z lekarzem, zwłaszcza przy innych lekach nasennych [2]. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Waleriany nie powinny stosować kobiety w ciąży i w okresie karmienia ani dzieci poniżej 12 lat [1]. Częste działania niepożądane to nudności i bóle brzucha [1], a także bóle głowy, uczucie otępienia i żywe sny [2]. Preparat może pogarszać zdolność prowadzenia pojazdów, a po długim stosowaniu nagłe odstawienie bywa przyczyną niepokoju i bezsenności; bardzo rzadko opisywano uszkodzenie wątroby, głównie przy mieszankach ziół [2].
Interakcje z lekami
| Lek lub grupa leków | Możliwa interakcja |
|---|---|
| Alkohol i leki uspokajające lub nasenne | możliwe nasilenie senności — unikaj łączenia [2] |
| Inne leki i zioła | skonsultuj z lekarzem lub farmaceutą; w czasie oceny EMA nie opisano interakcji [1][2] |
FAQ
Waleriana po angielsku?
Czy waleriana uzależnia?
Źródła
- European Medicines Agency — Valerianae radix (podsumowanie monografii HMPC) — monografia
- NCCIH — Valerian — omówienie
