W skrócie
Nefryt to zbita skała zbudowana głównie z mikrokrystalicznych amfiboli z szeregu tremolit–aktynolit; obok jadeitytu to jedna z dwóch skał nazywanych jadem [1]. Ma twardość 6–6,5 w skali Mohsa, a od neolitu służył do wyrobu narzędzi, rzeźb i biżuterii [2]. Działanie lecznicze nefrytu nie ma potwierdzenia naukowego.
- Po angielsku
- nephrite, nephrite jade
- Inne nazwy
- jad nefrytowy
- Kategoria
- Minerały i kamienie
Właściwości chemiczne i fizyczne nefrytu
Nefryt to zbita skała zbudowana z mikroskopijnych, splecionych włókien amfiboli z szeregu tremolit–aktynolit (krzemianów wapnia i magnezu z domieszką żelaza); obok jadeitytu jest jednym z dwóch materiałów nazywanych jadem.
| Właściwość | Wartość |
|---|---|
| Skład mineralny | zbite, splecione włókniste kryształy amfiboli z szeregu tremolit Ca2Mg5Si8O22(OH)2 – aktynolit Ca2(Mg,Fe)5Si8O22(OH)2 |
| Twardość w skali Mohsa | 6–6,5 |
| Gęstość | 2,90–3,03 g/cm³ |
| Barwa | najczęściej odcienie zieleni; także biała, kremowa, szara do prawie czarnej, rzadko żółta, brązowa |
Dane: Skyjems — Nephrite (encyclopedia) · Wyoming State Geological Survey — Jade. Wartości typowe dla minerału; poszczególne okazy mogą się różnić.
Na co pomaga nefryt? Działanie i badania
Działanie lecznicze nefrytu nie ma potwierdzenia naukowego; w użytych źródłach mineralogicznych i gemmologicznych nie ma danych o wpływie noszenia czy przykładania kamienia na zdrowie [1][2][3]. Opisują one jedynie skład, barwę, wytrzymałość i zastosowania nefrytu. Wierzenia o wpływie na nerki czy samopoczucie są tradycją, a nie faktem medycznym.
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Wpływ na zdrowie (nerki, samopoczucie) | Niepotwierdzone | [1][2][3] |
Niepotwierdzone — Badania nie potwierdziły efektu albo go nie badano.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Drobne przedmioty użytkowe i narzędzia | nefryt służy do ich wyrobu od neolitu [1][2] |
| Rzeźby i ozdoby | w tym kaboszony i koraliki; materiał dobrze się szlifuje i poleruje, ma oleisty połysk po polerowaniu [2] |
| Biżuteria z nefrytu z Jordanowa | z lokalnego surowca wytwarzano wyroby jubilerskie, w skromnej skali [6] |
Uprawa, pochodzenie i odmiany
Nefryt to skała zbudowana głównie z tremolitu i aktynolitu; CAMEO podaje dla niej wzór Ca2(Mg,Fe)5Si8O22(OH)2 [2][4]. Biały nefryt (tzw. mutton-fat jade) to niemal czysty tremolit, większość zielonych odmian zawdzięcza barwę żelazu w aktynolicie, chrom daje szmaragdową zieleń, a żółte i brązowe odcienie wynikają z tlenków żelaza [1]. Chiński jad z Hetian to niemal wyłącznie tremolit, a jad Manasi to głównie tremolit z niewielką ilością aktynolitu [4]. Nefryt wydobywa się m.in. w Nowej Zelandii, Kanadzie (Kolumbia Brytyjska), na Alasce, w Kalifornii, Wyoming, na Syberii, w Korei, na Tajwanie i w Australii [2]. W Polsce złoże nefrytu leży koło Jordanowa Śląskiego na południowych zboczach Wzgórz Nasławickich: nefryt tworzy tam gniazda i żyły w serpentynitach, odkrył je w 1885 r. H. Traube, a zasoby oceniono jako raczej niewielkie [6]. Badania petrograficzne opisują nefryt tremolitowy z Jordanowa i aktynolitowy ze Złotego Stoku [7].
Przechowywanie nefrytu
Nefryt jest wyjątkowo twardy i odporny na pękanie dzięki splecionej strukturze drobnych kryształów [1][3]. Mimo to chroń go przed silnymi uderzeniami i zarysowaniem przez twardsze kamienie. Czyść miękką szmatką, letnią wodą z łagodnym mydłem; unikaj agresywnej chemii.
Jak wybierać
Nefryt łatwo pomylić z jadeitem, który jest innym minerałem: jadeit to piroksen NaAlSi2O6, a nefryt amfibol [5]. Nefryt jest zwykle bardziej matowy i ciemniejszy od jadeitu [2], a jego barwy są bardziej stonowane [3]. GIA zaznacza, że nazwę „jade” bywało błędnie stosowane do innych kamieni i materiałów, nawet sztucznych [3]. Pod nazwą „jad” sprzedaje się m.in. odmianę grossularu z zoisytem (jad transwalski), chryzopraz (jad z Queensland), wezuwian (jad kalifornijski) i buddstone (jad afrykański) [4]. Pewne rozpoznanie wymaga badania w laboratorium gemmologicznym.
Znaczenie i symbolika
Nefryt jest używany od neolitu do wyrobu narzędzi, ostrzy i ozdób [1][2]. Greenstone Maorysów z Nowej Zelandii to nefryt [2]. Wierzenia o ochronie i zdrowiu związane z jadem to tradycja kulturowa, nie fakt.
Opisujemy tradycję i wierzenia — nie są to właściwości potwierdzone naukowo.
FAQ
Nefryt po angielsku?
Czym różni się nefryt od jadeitu?
Czy nefryt występuje w Polsce?
Źródła
- Mindat — Nephrite — baza danych
- CAMEO (Museum of Fine Arts, Boston) — Nephrite — baza danych
- GIA — Jade description — omówienie
- Le Comptoir Géologique — Jade encyclopedia — omówienie
- New World Encyclopedia — Jadeite (wzór i typ minerału) — encyklopedia
- Heflik W. O złożu nefrytu z Jordanowa (Dolny Śląsk). Przegląd Geologiczny 1975 — artykuł w czasopiśmie recenzowanym
- Petrographic and microprobe study of nephrites from Lower Silesia (SW Poland). Geological Quarterly — artykuł w czasopiśmie recenzowanym
