W skrócie
Luteina to ksantofil, barwnik roślinny z grupy karotenoidów, który gromadzi się w plamce żółtej oka [3]. Najlepiej zbadano suplement z luteiną i zeaksantyną w AMD: w badaniu AREDS2 formuła z 10 mg luteiny i 2 mg zeaksantyny zmniejszyła ryzyko progresji choroby o ok. 26% [1].
- Po angielsku
- lutein
- Inne nazwy
- E161b, ksantofil
- Kategoria
- Witaminy i suplementy
- Najlepiej zbadane działanie
- Spowalnia progresję AMD (formuła AREDS2) Umiarkowane
- W ciąży
- Po konsultacji z lekarzem
- Dla psa
- Brak danych
Właściwości chemiczne i fizyczne luteiny
Luteina to ksantofil — karotenoid zawierający tlen, a dokładnie dihydroksylowa pochodna α-karotenu z długim łańcuchem sprzężonych wiązań podwójnych.
| Właściwość | Wartość |
|---|---|
| Wzór sumaryczny | C40H56O2 |
| Masa molowa | 568,87 g/mol |
| Numer CAS | 127-40-2 |
| Numer E | E161b |
| Nazwa systematyczna | 3,3'-dihydroksy-α-karoten |
| Postać | czerwony proszek |
| Temperatura topnienia | 160–175 °C |
| Rozpuszczalność w wodzie | nierozpuszczalna |
Dane: Fermentek — Lutein. Wartości dla czystej substancji w warunkach standardowych; preparaty handlowe mogą się różnić.
Na co pomaga luteina? Działanie i badania
Luteina jest dobrze zbadana w kontekście zwyrodnienia plamki związanego z wiekiem (AMD), ale efekt zależy od diety badanych. W AREDS2 formuła z luteiną i zeaksantyną zmniejszyła ryzyko progresji AMD o ok. 26%, a w 10-letniej obserwacji o dodatkowe 20% względem wersji z beta-karotenem [1]. Dodatkowa analiza wskazuje korzyść głównie u osób z najniższym spożyciem w diecie [2]. Nie stwierdzono wpływu suplementu na zaćmę ani na funkcje poznawcze [2].
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Spowalnia progresję AMD (formuła AREDS2) | Umiarkowane | [1][2] |
| Poprawa ostrości widzenia i wrażliwości na kontrast | Ograniczone | [2] |
| Zapobieganie zaćmie | Sprzeczne | [2] |
| Poprawa funkcji poznawczych | Sprzeczne | [2] |
Umiarkowane — Pojedyncze badania kliniczne lub spójne badania obserwacyjne. Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce. Sprzeczne — Wyniki badań się wykluczają.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Pokarmy | szpinak, jarmuż, rzepa liściowa, żółtka jaj; tłuszcz w posiłku poprawia wchłanianie [2] |
| Suplementy | luteina z zeaksantyną; w AREDS2 10 mg i 2 mg [1] |
Ile luteiny dziennie i kiedy
Dla luteiny nie ustalono zalecanego dziennego spożycia ani RDA [2]. W badaniu AREDS2 stosowano 10 mg luteiny i 2 mg zeaksantyny dziennie [1]; badania sugerują, że już ok. 6 mg dziennie z owoców i warzyw wiąże się z mniejszym ryzykiem zaawansowanego AMD [2]. Luteina jest rozpuszczalna w tłuszczach, więc jedz ją z odrobiną tłuszczu [2].
Luteina w kuchni
Najwięcej luteiny dostarczają zielone warzywa liściaste: gotowany mrożony szpinak (1 szklanka) ok. 30 mg luteiny z zeaksantyną, rzepa liściowa ok. 20 mg [2]. Żółtka jaj i awokado mają mniej, ale luteina z nich dobrze się wchłania [2]. Rozdrabnianie i gotowanie warzyw poprawia wchłanianie [2].
Luteina w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | Po konsultacji z lekarzem | Ilości z diety są bezpieczne; suplementy omów z lekarzem. |
| Karmienie piersią | Po konsultacji z lekarzem | Suplementy omów z lekarzem. |
| Dzieci | W umiarkowanych ilościach | Z diety; suplementów nie podawaj bez lekarza. |
| Seniorzy | Bezpieczne | Dieta bogata w warzywa liściaste; suplement przy AMD wg zaleceń okulisty [1]. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
W AREDS2 luteina z zeaksantyną nie zwiększała ryzyka raka płuca, w przeciwieństwie do beta-karotenu u osób palących [1]. Suplement przy AMD stosuj po konsultacji z okulistą, bo nie zastępuje leczenia. Luteina może być stosowana jako dodatek do żywności E161b [3].
Luteina dla psa, kota i innych zwierząt
| Zwierzę | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Pies | Brak danych | Brak pewnych danych dla suplementów. |
| Kot | Brak danych | Brak pewnych danych. |
W razie objawów po zjedzeniu skontaktuj się z lekarzem weterynarii.
FAQ
Źródła
- National Eye Institute — NIH study confirms benefit of supplements for slowing AMD — omówienie badania AREDS2
- Linus Pauling Institute — Carotenoids — omówienie
- Wikipedia — Lutein (nazwa, E161b) — omówienie
