Pietruszka – Właściwości

W skrócie

Pietruszka (Petroselinum crispum) to warzywo, z którego je się korzeń i natkę. Natka dostarcza witamin A, C i K, kwasu foliowego oraz żelaza [1], a ze względu na witaminę K ma znaczenie dla osób przyjmujących warfarynę [2]. Działanie moczopędne i inne lecznicze opisano głównie w badaniach na zwierzętach [1].

Nazwa łacińska: Petroselinum crispum (Mill.) Fuss
Po angielsku: parsley
Inne nazwy: natka pietruszki, pietruszka zwyczajna, pietruszka korzeniowa, pietruszka naciowa
Kategoria: Owoce i warzywa
Kalorie: 36 kcal w 100 g
Najlepiej zbadane działanie: Natka jako źródło witaminy K Silne
W ciąży: W umiarkowanych ilościach
Dla psa: Ostrożnie

Wartości odżywcze pietruszki

Składnik	Wartość w 100 g	% RWS
Wartość energetyczna	36 kcal	—
Białko	3 g	—
Tłuszcz	0,79 g	—
w tym kwasy nasycone	0,13 g	—
Węglowodany przyswajalne	3 g	—
w tym cukry	0,85 g	—
Błonnik	3,3 g	—
Woda	87,7 g	—
Wapń	138 mg	17%
Żelazo	6,2 mg	44%
Magnez	50 mg	13%
Fosfor	58 mg	8%
Potas	554 mg	28%
Sód	56 mg	—
Cynk	1,1 mg	11%
Miedź	0,15 mg	15%
Mangan	0,16 mg	8%
Selen	0,1 µg	0%
Witamina C	133 mg	166%
Tiamina (B1)	0,09 mg	8%
Ryboflawina (B2)	0,1 mg	7%
Niacyna (B3)	1,3 mg	8%
Witamina B6	0,09 mg	6%
Kwas foliowy	152 µg	76%
Witamina B12	0 µg	0%
Witamina A	421 µg	53%
Witamina E	0,75 mg	6%
Witamina D	0 µg	0%
Witamina K	1640 µg	2187%

Wyróżnienie oznacza co najmniej 15% RWS w 100 g — „znaczącą ilość” wg załącznika XIII rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 (od tej zawartości wolno mówić o „źródle” składnika; „wysoka zawartość” to co najmniej 30%). RWS dla osoby dorosłej wg tego załącznika. Węglowodany podajemy jako przyswajalne (ogółem minus błonnik). Dane o składzie: USDA FoodData Central, SR Legacy, NDB 11297, domena publiczna.

Na co pomaga pietruszka? Działanie i badania

Pietruszka jest przede wszystkim warzywem i przyprawą — jej działanie lecznicze nie zostało potwierdzone w badaniach na ludziach. Działanie moczopędne, przeciwzapalne, antyoksydacyjne i ochronne dla nerek opisano głównie w badaniach na zwierzętach i komórkach [1]. W nielicznych małych badaniach z udziałem ludzi napar z pietruszki nie zmienił istotnie ilości ani składu moczu [1]. Wartość natki polega głównie na zawartości witamin A, C, K, folianów i żelaza [1][2].

Efekt	Siła dowodów	Źródła
Natka jako źródło witaminy K	Silne	[2]
Źródło witamin A i C, folianów i żelaza	Umiarkowane	[1]
Działanie moczopędne	Ograniczone	[1]
Działanie przeciwzapalne i antyoksydacyjne	Ograniczone	[1]
Ochrona nerek	Ograniczone	[1]

Silne — Spójne wyniki przeglądów systematycznych lub wielu badań klinicznych u ludzi. Umiarkowane — Pojedyncze badania kliniczne lub spójne badania obserwacyjne. Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce.

Jak stosować: formy i ilość

Forma	Jak stosować
Natka świeża	do zup, sałatek, sosów i koktajli; najwięcej aromatu i witaminy C
Natka suszona	przyprawa o słabszym aromacie; wygodna do zup i sosów
Natka mrożona	posiekana, do potraw gotowanych; zachowuje kolor lepiej niż suszona
Korzeń	do wywarów, zup, pieczenia i purée
Sok lub napój z natki	duże ilości soku mogą wchodzić w interakcje z lekami [1]
Nasiona i olejek	stosowane w ziołolecznictwie; nie nadają się do samodzielnego stosowania w ciąży [1]

Ile pietruszki dziennie i kiedy

Pietruszkę jako warzywo i przyprawę je się bez określonych limitów — w umiarkowanych ilościach uznaje się ją za bezpieczną [1]. Nie ma ustalonych dawek leczniczych natki, nasion ani soku z pietruszki. Osoby przyjmujące warfarynę nie muszą rezygnować z natki, ale powinny jeść jej podobne ilości każdego dnia [2].

Pietruszka w kuchni

Natkę dodaje się na surowo do zup, sałatek, kanapek, past, sosów (np. salsa verde, chimichurri) i tabbouleh; najlepiej posypywać nią potrawy tuż przed podaniem. Korzeń pietruszki to podstawa wywaru i włoszczyzny — nadaje się też do pieczenia z innymi warzywami korzeniowymi, na purée i do zup kremów. Natkę można miksować z owocami w zielonych koktajlach.

Pietruszka w ciąży, dla dzieci i seniorów

Grupa	Ocena	Co warto wiedzieć
Ciąża	W umiarkowanych ilościach	Natka i korzeń w ilościach kulinarnych są w porządku; unikaj nasion, olejku i dużych ilości soku [1].
Karmienie piersią	W umiarkowanych ilościach	Ilości kulinarne uznaje się za bezpieczne; brak badań nad preparatami.
Dzieci	Bezpieczne	Gotowany korzeń to typowy składnik zupek i purée przy rozszerzaniu diety; natkę drobno posiekaj.
Seniorzy	Po konsultacji z lekarzem	Przy warfarynie utrzymuj stałe spożycie natki [2].

Pietruszka a choroby i diety

Stan lub dieta	Ocena	Co warto wiedzieć
Choroby nerek	Po konsultacji z lekarzem	Duże dawki ekstraktu uszkadzały nerki zwierząt [1]; soki i preparaty tylko po konsultacji.
Refluks i zgaga	Brak danych	Brak badań; w ilościach przyprawowych natka zwykle jest dobrze tolerowana.
Dieta low FODMAP	Brak danych	Brak badań nad pietruszką w SIBO; ilości przyprawowe sprawdź w tabelach FODMAP.

Przeciwwskazania i skutki uboczne

Pietruszka w umiarkowanych ilościach jest bezpieczna dla większości osób [1]. Osoby przyjmujące warfarynę powinny utrzymywać stałe spożycie natki ze względu na witaminę K [2]. Opisano przypadek wzrostu stężenia syrolimusu u pacjenta po przeszczepie nerki, który pił duże ilości soku z pietruszki [1]. Kontakt skóry z natką, a potem ze słońcem może u wrażliwych osób wywołać fotodermatozę [1].

Interakcje z lekami

Lek lub grupa leków	Możliwa interakcja
Warfaryna i inne antagonisty witaminy K	natka zawiera dużo witaminy K; nie zmieniaj nagle jej ilości w diecie bez konsultacji z lekarzem [2]
Syrolimus i inne leki immunosupresyjne	duże ilości soku z pietruszki mogą podnosić stężenie leku [1]

Pietruszka dla psa, kota i innych zwierząt

Zwierzę	Ocena	Co warto wiedzieć
Pies	Ostrożnie	ASPCA uznaje pietruszkę za toksyczną dla psów — duża ilość może wywołać fotouczulenie skóry [3].
Kot	Ostrożnie	Jak u psów — ryzyko fotouczulenia przy zjedzeniu dużej ilości [3].
Koń	Ostrożnie	Ryzyko fotouczulenia przy zjedzeniu dużej ilości [3].

W razie objawów po zjedzeniu skontaktuj się z lekarzem weterynarii.

Uprawa, pochodzenie i odmiany

Pietruszkę wysiewa się wprost do gruntu wczesną wiosną (marzec–kwiecień), a odmiany naciowe także latem. Nasiona kiełkują powoli — wschody pojawiają się zwykle po 2–4 tygodniach, dlatego przed siewem warto je namoczyć na dobę. Roślina jest dwuletnia: w pierwszym roku tworzy korzeń i liście, w drugim kwitnie i wydaje nasiona.

Odmiana	Czym się wyróżnia
Pietruszka korzeniowa	tworzy gruby, biały korzeń; natka też jest jadalna
Pietruszka naciowa gładka	płaskie liście o mocnym aromacie, popularna w kuchni śródziemnomorskiej
Pietruszka naciowa kędzierzawa	liście mocno karbowane, łagodniejsza w smaku, często do dekoracji

Przechowywanie pietruszki

Natkę przechowuj w lodówce: wstaw pęczek do szklanki z wodą i przykryj woreczkiem albo zawiń w wilgotny ręcznik papierowy — zachowa świeżość przez kilka dni. Natkę można posiekać i zamrozić w woreczku lub w kostkach lodu; po rozmrożeniu nadaje się do potraw gotowanych. Korzeń trzymaj w szufladzie na warzywa w lodówce albo w chłodnej piwnicy, w piasku. Suszoną natkę przechowuj w szczelnym słoiku, z dala od światła.

Jak wybierać

Wybieraj natkę o jędrnych, intensywnie zielonych liściach, bez żółknięcia i śluzu. Korzeń powinien być twardy, gładki i bez plam — miękki lub pomarszczony był długo przechowywany. Brązowe lub fioletowe przebarwienia wewnątrz korzenia zwykle świadczą o uszkodzeniu lub chorobie tkanki; przebarwiony fragment lepiej wyciąć, a korzeń miękki, śluzowaty lub o nieprzyjemnym zapachu wyrzucić.

Charakter informacyjny Ta strona opisuje skład, zastosowanie i wyniki badań wraz z oceną siły dowodów. Nie zastępuje porady lekarza, farmaceuty, dietetyka ani lekarza weterynarii — zwłaszcza w ciąży, przy chorobach przewlekłych i przyjmowaniu leków.

FAQ

Pietruszka po angielsku?

parsley; korzeń pietruszki to parsley root.

Skąd pochodzi nazwa pietruszka?

Od łacińskiego petroselinum, a to od greckiego petroselinon — dosłownie „seler skalny”.

Czy suszona pietruszka ma takie same właściwości jak świeża?

Suszenie zachowuje składniki mineralne, ale zmniejsza zawartość witaminy C i aromat; świeża lub mrożona natka jest pod tym względem lepsza.

Czy kiszona pietruszka ma szczególne właściwości?

Nie ma badań, które by to potwierdzały. Kiszenie zmienia smak i trwałość korzenia, a nie nadaje mu udowodnionych właściwości leczniczych.

Źródła

Alobaidi S. Renal health benefits and therapeutic effects of parsley (Petroselinum crispum): a review. Frontiers in Medicine 2024 — przegląd
MedlinePlus — Vitamin K (Medical Encyclopedia) — omówienie
ASPCA — Parsley (toxic and non-toxic plants) — baza danych

Bazy wartości odżywczych

USDA FoodData Central (zbiór SR Legacy) — baza składu żywności Departamentu Rolnictwa USA, dane w domenie publicznej, rekord NDB 11297. Wartości dotyczą 100 g części jadalnej w formie opisanej w rekordzie; produkty krajowe mogą się nieco różnić.

Podstawa prawna wartości referencyjnych

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011, załącznik XIII — referencyjne wartości spożycia oraz „znacząca ilość” (15% RWS w 100 g). Oświadczenia „źródło” (≥15%) i „wysoka zawartość” (≥30%) reguluje rozporządzenie (WE) nr 1924/2006.

Właściwości pietruszki