W skrócie
Cytryna to kwaśny owoc cytrusowy z drzewa Citrus × limon, używany głównie jako źródło soku, skórki i aromatu. Zawiera witaminę C, która jest potrzebna do produkcji kolagenu i wchłaniania żelaza [1], a sok z cytryny zwiększa wydalanie cytrynianów z moczem, co może pomagać w profilaktyce kamicy nerkowej [2].
- Nazwa łacińska
- Citrus × limon (L.) Osbeck
- Po angielsku
- lemon
- Inne nazwy
- cytryna zwyczajna, sok z cytryny, skórka cytrynowa
- Kategoria
- Owoce i warzywa
- Kalorie
- 29 kcal w 100 g
- W ciąży
- Bezpieczne
- Dla psa
- Ostrożnie
Wartości odżywcze cytryny
| Składnik | Wartość w 100 g | % RWS |
|---|---|---|
| Wartość energetyczna | 29 kcal | — |
| Białko | 1,1 g | — |
| Tłuszcz | 0,3 g | — |
| w tym kwasy nasycone | 0,04 g | — |
| Węglowodany przyswajalne | 6,5 g | — |
| w tym cukry | 2,5 g | — |
| Błonnik | 2,8 g | — |
| Woda | 89 g | — |
| Wapń | 26 mg | 3% |
| Żelazo | 0,6 mg | 4% |
| Magnez | 8 mg | 2% |
| Fosfor | 16 mg | 2% |
| Potas | 138 mg | 7% |
| Sód | 2 mg | — |
| Cynk | 0,06 mg | 1% |
| Miedź | 0,04 mg | 4% |
| Mangan | 0,03 mg | 2% |
| Selen | 0,4 µg | 1% |
| Witamina C | 53 mg | 66% |
| Tiamina (B1) | 0,04 mg | 4% |
| Ryboflawina (B2) | 0,02 mg | 1% |
| Niacyna (B3) | 0,1 mg | 1% |
| Witamina B6 | 0,08 mg | 6% |
| Kwas foliowy | 11 µg | 6% |
| Witamina B12 | 0 µg | 0% |
| Witamina A | 1 µg | 0% |
| Witamina E | 0,15 mg | 1% |
| Witamina D | 0 µg | 0% |
| Witamina K | 0 µg | 0% |
Wyróżnienie oznacza co najmniej 15% RWS w 100 g — „znaczącą ilość” wg załącznika XIII rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 (od tej zawartości wolno mówić o „źródle” składnika; „wysoka zawartość” to co najmniej 30%). RWS dla osoby dorosłej wg tego załącznika. Węglowodany podajemy jako przyswajalne (ogółem minus błonnik). Dane o składzie: USDA FoodData Central, SR Legacy, NDB 09150, domena publiczna.
Na co pomaga cytryna? Działanie i badania
Cytryna dostarcza witaminy C, która chroni komórki przed wolnymi rodnikami, uczestniczy w tworzeniu kolagenu i zwiększa wchłanianie żelaza z roślin [1]. Sok z cytryny podnosi poziom cytrynianów w moczu, co chroni przed kamieniami nerkowymi, choć efekt jest mniejszy niż w przypadku soku pomarańczowego [2]. Regularna suplementacja witaminy C nie zapobiega przeziębieniom u większości osób [1]. Woda z cytryną na czczo nie ma udowodnionego działania odchudzającego ani „oczyszczającego”.
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Zwiększa wydalanie cytrynianów i może chronić przed kamicą nerkową | Ograniczone | [2] |
| Regularne przyjmowanie witaminy C zapobiega przeziębieniom | Niepotwierdzone | [1] |
Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce. Niepotwierdzone — Badania nie potwierdziły efektu albo go nie badano.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Świeży sok | do napojów, sosów i marynat |
| Skórka (zest) | najwięcej aromatu i olejków eterycznych; wybieraj cytryny niewoskowane |
| Cytryna kiszona (marokańska) | cytryny fermentowane w soli; dodatek do dań kuchni Afryki Północnej |
| Mrożona cytryna | cała cytryna mrożona i tarta ze skórką; brak badań, że ma wyjątkowe właściwości |
| Woda z cytryną | sok z cytryny rozcieńczony wodą; przy częstym piciu płucz usta wodą |
Ile cytryny dziennie i kiedy
Nie ma zalecanej dawki cytryny — to owoc spożywczy, który je się w ilościach kulinarnych. W badaniach nad kamicą nerkową stosowano lemoniadę z soku z cytryny, ale autorzy przeglądu podkreślają, że potrzeba większych badań przed sformułowaniem zaleceń [2]. Wodę z cytryną można pić o dowolnej porze; picie jej rano na czczo nie ma udowodnionej przewagi.
Cytryna w kuchni
Sok z cytryny zakwasza i rozjaśnia smak sałatek, ryb, owoców morza, sosów i deserów, a także zapobiega ciemnieniu jabłek i awokado. Skórkę dodaje się do ciast, kremów i marynat. Popularny domowy specyfik to cytryna z czosnkiem i miodem — jego działania lecznicze nie zbadano. Cytryny kiszone w soli są typowym dodatkiem do tagine.
Cytryna na skórę i włosy
Sok z cytryny bywa stosowany jako domowy rozjaśniacz włosów i przebarwień, ale na skórze może wywołać fitofotodermatozę — oparzenie i trwałe przebarwienia po ekspozycji na słońce [4]. Mechanizmem jest reakcja związków z grupy furanokumaryn z promieniowaniem UVA [4]. Nie nakładaj soku z cytryny na skórę przed wyjściem na słońce. Brak rzetelnych badań potwierdzających korzyści cytryny w pielęgnacji twarzy i włosów.
Cytryna w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | Bezpieczne | W ilościach spożywczych. |
| Karmienie piersią | Bezpieczne | W ilościach spożywczych. |
| Dzieci | W umiarkowanych ilościach | Kwaśny sok może podrażniać jamę ustną i szkliwo; podawaj rozcieńczony. |
| Seniorzy | Bezpieczne | Bez szczególnych ograniczeń w ilościach kulinarnych. |
Cytryna a choroby i diety
| Stan lub dieta | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Refluks i zgaga | Ostrożnie | Kwaśny sok może nasilać objawy u części osób. |
| Choroby nerek | Po konsultacji z lekarzem | Sok z cytryny zwiększa cytryniany w moczu [2]; przy kamicy lub chorobie nerek ustal dietę z lekarzem. |
| Dna moczanowa | W umiarkowanych ilościach | Brak badań nad cytryną w dnie; w ilościach kulinarnych bez przeciwwskazań. |
| Dieta niskohistaminowa | Ostrożnie | Cytrusy bywają źle tolerowane przy nietolerancji histaminy; brak rzetelnych danych. |
| Odchudzanie | Brak danych | Brak badań potwierdzających działanie odchudzające wody z cytryną. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Kwaśny sok z cytryny może nasilać zgagę i przy częstym piciu sprzyjać erozji szkliwa, dlatego po wypiciu warto przepłukać usta wodą. Sok nałożony na skórę i wystawiony na słońce może wywołać oparzenie i przebarwienia [4]. Alergia na cytrusy objawia się zwykle świądem jamy ustnej, wysypką lub pokrzywką; przy duszności potrzebna jest pilna pomoc lekarska.
Interakcje z lekami
| Lek lub grupa leków | Możliwa interakcja |
|---|---|
| Leki | w ilościach spożywczych cytryna nie ma dobrze udokumentowanych interakcji; nie myl jej z grejpfrutem, który wchodzi w interakcje z wieloma lekami |
Cytryna dla psa, kota i innych zwierząt
| Zwierzę | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Pies | Ostrożnie | Skórka, liście i nasiona zawierają olejki eteryczne i psoraleny, które mogą wywołać wymioty i biegunkę [3]. |
| Kot | Ostrożnie | ASPCA klasyfikuje cytrynę jako toksyczną dla kotów [3]. |
| Koń | Ostrożnie | ASPCA klasyfikuje cytrynę jako toksyczną dla koni [3]. |
W razie objawów po zjedzeniu skontaktuj się z lekarzem weterynarii.
Uprawa, pochodzenie i odmiany
Cytryna to wiecznie zielone drzewko lub krzew z rodziny rutowatych, pochodzące z Azji, uprawiane w klimacie subtropikalnym. W Polsce uprawia się ją w doniczce: latem na zewnątrz, zimą w jasnym, chłodnym pomieszczeniu (ok. 10–15°C). Wymaga przepuszczalnego podłoża, regularnego podlewania bez przelewania i nawożenia nawozem do cytrusów. Drzewka z pestki rosną dobrze, ale owocują późno lub wcale.
Przechowywanie cytryny
Cytryny przechowuj w lodówce, w szufladzie na owoce lub w zamkniętym woreczku — zachowają świeżość do kilku tygodni; w temperaturze pokojowej około tygodnia. Przekrojoną cytrynę owiń folią lub trzymaj w pojemniku w lodówce i zużyj w ciągu kilku dni. Sok i skórkę można zamrozić porcjami.
Jak wybierać
Wybieraj cytryny ciężkie w stosunku do wielkości, z gładką, błyszczącą i jędrną skórką — są soczyste. Do tarcia skórki kupuj cytryny niewoskowane lub ekologiczne, a pozostałe przed użyciem umyj w ciepłej wodzie. Miękkie plamy i pleśń dyskwalifikują owoc.
Znaczenie i symbolika
W tradycji ezoterycznej cytryna symbolizuje oczyszczenie i świeżość; przecięta cytryna z solą miała chronić dom przed złą energią. Nazwa „cytryna” pochodzi od łacińskiego citrus. To tradycja i wierzenia, a nie fakty naukowe; cytryn to natomiast odmiana kwarcu, niezwiązana z owocem.
Opisujemy tradycję i wierzenia — nie są to właściwości potwierdzone naukowo.
FAQ
Czy cytryna zawiera cynk?
Czy pestki cytryny mają właściwości lecznicze?
Jakie są objawy uczulenia na cytrynę?
Cytryna po angielsku?
Skąd pochodzi nazwa cytryna?
Źródła
- NIH Office of Dietary Supplements — Vitamin C: Fact Sheet for Consumers — omówienie
- Barghouthy Y., Somani B.K. Role of Citrus Fruit Juices in Prevention of Kidney Stone Disease (KSD): A Narrative Review. Nutrients 2021 — przegląd
- ASPCA — Lemon (Toxic and Non-Toxic Plants) — baza danych
- DermNet — Phytophotodermatitis — omówienie
