W skrócie
Retinol to alkoholowa forma witaminy A, jeden z najczęściej stosowanych retinoidów w kosmetykach przeciwstarzeniowych. Najlepiej zbadane jest działanie retinoidów miejscowych na drobne zmarszczki i trądzik, ale większość dowodów dotyczy leków na receptę, a nie kosmetycznego retinolu [1][2]. Powoduje też złuszczanie, suchość i nadwrażliwość na słońce, a w ciąży nie jest zalecany [1].
- Po angielsku
- retinol
- Inne nazwy
- witamina A (forma alkoholowa), alkohol retinylowy, retinoid
- Kategoria
- Składniki kosmetyków
- Najlepiej zbadane działanie
- Poprawia fotostarzenie skóry (retinoidy miejscowe, głównie tretynoina) Umiarkowane
- W ciąży
- Po konsultacji z lekarzem
Właściwości chemiczne i fizyczne retinolu
Retinol (all-trans-retinol) to alkoholowa forma witaminy A — diterpenoid z pierścieniem cykloheksenowym i łańcuchem czterech sprzężonych wiązań podwójnych zakończonym grupą hydroksylową.
| Właściwość | Wartość |
|---|---|
| Wzór sumaryczny | C20H30O |
| Masa molowa | 286,46 g/mol |
| Numer CAS | 68-26-8 |
| Nazwa systematyczna | (2E,4E,6E,8E)-3,7-dimetylo-9-(2,6,6-trimetylocykloheks-1-en-1-ylo)nona-2,4,6,8-tetraen-1-ol |
| Postać | żółty do pomarańczowego proszek |
| Temperatura topnienia | 44–47 °C |
Dane: NIST Chemistry WebBook — Retinol · Alfa Aesar (VWR) — Retinol J62079, TDS · ChEBI — all-trans-retinol. Wartości dla czystej substancji w warunkach standardowych; preparaty handlowe mogą się różnić.
Na co pomaga retinol? Działanie i badania
Retinol należy do retinoidów, czyli pochodnych witaminy A, a kosmetyczny retinol i retinal (retinaldehyd) są łagodniejszymi krewnymi leków na receptę, takich jak tretynoina [1]. Dla samego retinolu najlepszym dowodem jest niewielkie badanie z randomizacją: lotion z 0,4% retinolu stosowany do trzech razy w tygodniu przez 24 tygodnie istotnie zmniejszył drobne zmarszczki na skórze starszych osób względem samego nośnika [2]. Retinoidy miejscowe są też pierwszym wyborem w łagodnym i umiarkowanym trądziku, jednak poprawa wymaga zwykle 12 tygodni lub dłużej [1]. Szersze dane (blizny potrądzikowe, przebarwienia, fotostarzenie) dotyczą głównie tretynoiny, więc nie przenoś ich wprost na kosmetyk z retinolem [1].
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Zmniejsza drobne zmarszczki (retinol 0,4% przez 24 tygodnie) | Ograniczone | [2] |
| Poprawia fotostarzenie skóry (retinoidy miejscowe, głównie tretynoina) | Umiarkowane | [1] |
| Poprawia trądzik zaskórnikowy i zapalny łagodny do umiarkowanego (retinoidy miejscowe) | Umiarkowane | [1] |
| Zmniejsza pozapalne przebarwienia i blizny potrądzikowe | Ograniczone | [1] |
Umiarkowane — Pojedyncze badania kliniczne lub spójne badania obserwacyjne. Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Retinol | forma alkoholowa witaminy A w kosmetykach bez recepty [1] |
| Retinal (retinaldehyd) | forma kosmetyczna, o jeden etap bliżej kwasu retinowego niż retinol [1] |
| Tretynoina (kwas retinowy) | lek na receptę, najbardziej drażniący z retinoidów miejscowych [1] |
| Adapalen | lek na receptę, najmniej drażniący z wymienionych retinoidów [1] |
Ile retinolu dziennie i kiedy
Retinoidy miejscowe nakłada się zwykle wieczorem, a w ciągu dnia konieczny jest krem z filtrem przeciwsłonecznym, bo zwiększają wrażliwość skóry na słońce [1]. W badaniu nad zmarszczkami retinol stosowano do trzech razy w tygodniu, w stężeniu 0,4% [2]. Źródła, z których korzystamy, nie porównują preparatów 0,5% i 1%, więc nie da się wskazać wyższego stężenia jako lepszego; przy podrażnieniu zmniejsz częstotliwość.
Retinol na skórę i włosy
W kosmetykach retinol służy głównie do wygładzania drobnych zmarszczek i poprawy wyglądu skóry z trądzikiem, a jego działanie rozwija się tygodniami i miesiącami, nie dniami [1][2]. Retinoidy mogą podrażniać skórę w okolicy oczu i ust, dlatego pod oczy stosuj tylko preparaty do tego przeznaczone i ostrożnie [1]. Typowe skutki uboczne to zaczerwienienie, złuszczanie i suchość skóry [1]. Retinoidów nie stosuje się na duże obszary ciała, np. plecy czy klatkę piersiową [1]. W źródłach, które sprawdziliśmy, nie ma badań retinolu na rozstępy.
Retinol w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | Po konsultacji z lekarzem | Niektórych retinoidów miejscowych nie stosuje się w ciąży, a kobiety w wieku rozrodczym powinny stosować skuteczną antykoncepcję [1]. Nadmiar witaminy A w diecie i suplementach powoduje wady wrodzone [3]. Przed użyciem retinolu zapytaj lekarza. |
| Karmienie piersią | Brak danych | W sprawdzonych źródłach brak danych o kosmetycznym retinolu; skonsultuj z lekarzem. |
| Dzieci | Po konsultacji z lekarzem | Retinoidów miejscowych zwykle nie zaleca się małym dzieciom [1]. |
| Seniorzy | W umiarkowanych ilościach | W badaniu nad zmarszczkami uczestniczyły osoby w średnim wieku ok. 87 lat, przy stosowaniu do trzech razy w tygodniu [2]. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Retinol może powodować zaczerwienienie, złuszczanie, suchość, podrażnienie i nadwrażliwość na słońce, rzadko także alergiczne kontaktowe zapalenie skóry [1]. Retinoidy działają teratogennie, dlatego w ciąży i przy jej planowaniu skonsultuj stosowanie z lekarzem [1][3]. Osoby przyjmujące doustne retinoidy lub suplementy witaminy A powinny omówić z lekarzem także kosmetyki z retinolem.
Interakcje z lekami
| Lek lub grupa leków | Możliwa interakcja |
|---|---|
| Doustne retinoidy (akitretyna, beksaroten) | łączenie leków pochodnych witaminy A z suplementami witaminy A może dać niebezpiecznie wysokie stężenie we krwi [3] |
| Suplementy witaminy A | nadmiar preformowanej witaminy A jest toksyczny; górna granica dla dorosłych to 3000 mcg dziennie ze wszystkich źródeł [3] |
Jak wybierać
Retinol różni się od retinalu i od leków na receptę siłą działania i drażliwością: tretynoina jest najsilniej drażniąca, a retinol i retinal to składniki produktów bez recepty [1]. Wybierając preparat, kieruj się raczej tolerancją skóry niż najwyższym stężeniem, a nowy produkt zacznij stosować rzadziej. Nie łącz go z witaminą A w suplementach bez wiedzy lekarza [3].
FAQ
Czym różni się retinol od retinalu?
Czy retinol można stosować w ciąży?
Czy retinol można stosować pod oczy?
Retinol po angielsku?
Czy retinol pomaga na rozstępy?
Źródła
- DermNet — Topical retinoids — omówienie
- Kafi R. i in. Improvement of naturally aged skin with vitamin A (retinol). Archives of Dermatology 2007 — badanie randomizowane
- NIH Office of Dietary Supplements — Vitamin A and Carotenoids (Consumer) — baza danych
