W skrócie
Feta to solankowy ser o chronionej nazwie pochodzenia, wytwarzany z mleka owczego lub z domieszką najwyżej 30 proc. mleka koziego [4]. Jest źródłem wapnia, ale zawiera dużo soli, a w ciąży wymaga ostrożności z powodu ryzyka listeriozy [2][3][1].
- Po angielsku
- feta
- Inne nazwy
- ser feta, ser sałatkowy, ser w solance
- Kategoria
- Nabiał i jaja
- Kalorie
- 264 kcal w 100 g
- Najlepiej zbadane działanie
- Zawiera dużo soli (dojrzewa w solance) Silne
- W ciąży
- Ostrożnie
- Dla psa
- Ostrożnie
Wartości odżywcze fety
| Składnik | Wartość w 100 g | % RWS |
|---|---|---|
| Wartość energetyczna | 264 kcal | — |
| Białko | 14,2 g | — |
| Tłuszcz | 21,3 g | — |
| w tym kwasy nasycone | 14,9 g | — |
| Węglowodany przyswajalne | 4,1 g | — |
| w tym cukry | 4,1 g | — |
| Błonnik | 0 g | — |
| Woda | 55,2 g | — |
| Wapń | 493 mg | 62% |
| Żelazo | 0,65 mg | 5% |
| Magnez | 19 mg | 5% |
| Fosfor | 337 mg | 48% |
| Potas | 62 mg | 3% |
| Sód | 917 mg | — |
| Cynk | 2,9 mg | 29% |
| Miedź | 0,03 mg | 3% |
| Mangan | 0,03 mg | 1% |
| Selen | 15 µg | 27% |
| Witamina C | 0 mg | 0% |
| Tiamina (B1) | 0,15 mg | 14% |
| Ryboflawina (B2) | 0,84 mg | 60% |
| Niacyna (B3) | 0,99 mg | 6% |
| Witamina B6 | 0,42 mg | 30% |
| Kwas foliowy | 32 µg | 16% |
| Witamina B12 | 1,7 µg | 68% |
| Witamina A | 125 µg | 16% |
| Witamina E | 0,18 mg | 2% |
| Witamina D | 0,4 µg | 8% |
| Witamina K | 1,8 µg | 2% |
Wyróżnienie oznacza co najmniej 15% RWS w 100 g — „znaczącą ilość” wg załącznika XIII rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 (od tej zawartości wolno mówić o „źródle” składnika; „wysoka zawartość” to co najmniej 30%). RWS dla osoby dorosłej wg tego załącznika. Węglowodany podajemy jako przyswajalne (ogółem minus błonnik). Dane o składzie: USDA FoodData Central, SR Legacy, NDB 01019, domena publiczna.
Na co pomaga feta? Działanie i badania
Ser, jak inne produkty mleczne, jest ważnym źródłem wapnia, który wpływa na kości i zęby [2]. Feta dojrzewa w solance, więc jest słona, a zalecenia WHO to mniej niż 2000 mg sodu na dobę dla dorosłych, czyli poniżej 5 g soli [3]. Dlatego porcje fety wlicz w dzienny bilans soli, zwłaszcza przy nadciśnieniu. Pytania o ferrytynę i żelazo (Fe) nie dotyczą fety; to osobne zagadnienia.
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Jest źródłem wapnia | Umiarkowane | [2] |
| Zawiera dużo soli (dojrzewa w solance) | Silne | [4][3] |
Silne — Spójne wyniki przeglądów systematycznych lub wielu badań klinicznych u ludzi. Umiarkowane — Pojedyncze badania kliniczne lub spójne badania obserwacyjne.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Feta klasyczna w kostce | z mleka owczego lub owczo-koziego, dojrzewa w solance [4] |
| Feta ubijana | feta rozdrobniona, często z kremowym serem lub oliwą, do past i past kanapkowych |
| Feta pieczona | zapiekana w piekarniku z pomidorami lub w cieście filo |
| Sery typu feta z mleka krowiego | produkowane poza UE; to nie jest oryginalna feta chroniona nazwą [4] |
Feta w kuchni
Feta pasuje do sałatek greckich, zapiekanek z pomidorami, placków z ciastem filo i past z serem kremowym. Słona i krucha, dobrze łączy się ze słodkimi dodatkami, jak figi czy miód. Przed użyciem możesz ją opłukać lub krótko namoczyć w wodzie, jeśli jest zbyt słona.
Feta w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | Ostrożnie | Miękkie sery, w tym feta, są uznawane za grupę ryzyka listeriozy; Mayo Clinic radzi unikać ich nawet z mleka pasteryzowanego, a GIS zaleca unikać produktów z mleka niepasteryzowanego [1][5]. Bezpieczniejsza jest feta dokładnie podgrzana, np. zapieczona. |
| Karmienie piersią | Bezpieczne | W ilościach kulinarnych; zwracaj uwagę na sól. |
| Dzieci | W umiarkowanych ilościach | Ser słony, więc w małych porcjach; tylko z mleka pasteryzowanego. |
| Seniorzy | Ostrożnie | Ryzyko listeriozy rośnie przy osłabionej odporności [5]; uważaj na sól. |
Feta a choroby i diety
| Stan lub dieta | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Dieta niskosodowa | Ostrożnie | Dojrzewa w solance i jest słona [3]. |
| Dieta bez laktozy | Po konsultacji z lekarzem | Zawartość laktozy zależy od produktu; sprawdź etykietę lub wybierz ser oznaczony jako bez laktozy. |
| Odchudzanie | W umiarkowanych ilościach | Porcje licz według etykiety; ser jest słony i kaloryczny. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Feta bywa zakażona Listeria monocytogenes, groźną zwłaszcza dla kobiet w ciąży, noworodków, seniorów i osób z osłabioną odpornością [1][5]. Osoby z nadciśnieniem, chorobami nerek i serca powinny ograniczać słone sery [3]. Alergicy na białka mleka krowiego nie powinni jeść fety.
Feta dla psa, kota i innych zwierząt
| Zwierzę | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Pies | Ostrożnie | Ser jest słony i tłusty; niewielki kawałek jest zwykle tolerowany, ale nie podawaj go regularnie. |
| Kot | Ostrożnie | Zbyt słony; tylko śladowe ilości. |
W razie objawów po zjedzeniu skontaktuj się z lekarzem weterynarii.
Przechowywanie fety
Fetę przechowuj w lodówce, najlepiej zanurzoną w solance z opakowania. Po otwarciu zużyj ją w terminie podanym przez producenta, a gdy ser traci zapach lub pokrywa się nalotem, wyrzuć go.
Jak wybierać
Oryginalna feta ma w UE chronioną nazwę pochodzenia (od 2002 roku) i musi być z mleka owczego lub owczo-koziego z regionu produkcji [4]. Sery sprzedawane jako typu feta z mleka krowiego to inny produkt [4]. Przy zakupie sprawdź na etykiecie rodzaj mleka i pasteryzację.
FAQ
Czy feta jest bezpieczna w ciąży?
Ile kcal ma feta?
Czy feta zawiera laktozę?
Z jakiego mleka jest feta?
Feta po angielsku?
Źródła
- Mayo Clinic — Listeria infection: symptoms and causes — omówienie
- NIH Office of Dietary Supplements — Calcium: fact sheet for consumers — baza danych
- WHO — Salt reduction (fact sheet) — omówienie
- Wikipedia — Feta (skład, nazwa chroniona, solanka) — encyklopedia
- Główny Inspektorat Sanitarny — Listerioza — omówienie
