W skrócie
Tymianek to aromatyczna krzewinka z rodziny jasnotowatych, używana jako przyprawa i surowiec zielarski. Europejska Agencja Leków uznaje ziele tymianku za tradycyjny lek roślinny na mokry kaszel związany z przeziębieniem [1].
- Nazwa łacińska
- Thymus vulgaris L.
- Po angielsku
- thyme
- Inne nazwy
- tymianek pospolity, tymianek właściwy, ziele tymianku
- Kategoria
- Przyprawy
- Kalorie
- 101 kcal w 100 g
- W ciąży
- Po konsultacji z lekarzem
- Dla psa
- Bezpieczne
Wartości odżywcze tymianku
| Składnik | Wartość w 100 g | % RWS |
|---|---|---|
| Wartość energetyczna | 101 kcal | — |
| Białko | 5,6 g | — |
| Tłuszcz | 1,7 g | — |
| w tym kwasy nasycone | 0,47 g | — |
| Węglowodany przyswajalne | 10,4 g | — |
| Błonnik | 14 g | — |
| Woda | 65,1 g | — |
| Wapń | 405 mg | 51% |
| Żelazo | 17,4 mg | 125% |
| Magnez | 160 mg | 43% |
| Fosfor | 106 mg | 15% |
| Potas | 609 mg | 30% |
| Sód | 9 mg | — |
| Cynk | 1,8 mg | 18% |
| Miedź | 0,56 mg | 56% |
| Mangan | 1,7 mg | 86% |
| Witamina C | 160 mg | 200% |
| Tiamina (B1) | 0,05 mg | 4% |
| Ryboflawina (B2) | 0,47 mg | 34% |
| Niacyna (B3) | 1,8 mg | 11% |
| Witamina B6 | 0,35 mg | 25% |
| Kwas foliowy | 45 µg | 22% |
| Witamina B12 | 0 µg | 0% |
| Witamina A | 238 µg | 30% |
| Witamina D | 0 µg | 0% |
Wyróżnienie oznacza co najmniej 15% RWS w 100 g — „znaczącą ilość” wg załącznika XIII rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 (od tej zawartości wolno mówić o „źródle” składnika; „wysoka zawartość” to co najmniej 30%). RWS dla osoby dorosłej wg tego załącznika. Węglowodany podajemy jako przyswajalne (ogółem minus błonnik). Dane o składzie: USDA FoodData Central, SR Legacy, NDB 02049, domena publiczna.
Na co pomaga tymianek? Działanie i badania
Tymianek stosuje się przede wszystkim przy kaszlu mokrym towarzyszącym przeziębieniu — to wskazanie ma status tradycyjnego zastosowania, opartego na wieloletnim bezpiecznym użyciu, a nie na mocnych badaniach klinicznych [1]. Inne popularne zastosowania, jak poprawa wyglądu skóry czy włosów, nie zostały potwierdzone w badaniach na ludziach. Syropy łączące tymianek z podbiałem lub innymi ziołami należy oceniać jako osobne produkty, zgodnie z ulotką.
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Łagodzi mokry kaszel przy przeziębieniu | Ograniczone | [1] |
Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Świeże ziele | do potraw; najwięcej aromatu |
| Suszone ziele | przyprawa i surowiec do naparów; ma intensywniejszy smak niż świeże |
| Napar | tradycyjnie z suszonego ziela zalanego wrzącą wodą; przy kaszlu dawkowanie wg ulotki produktu [1] |
| Syrop, płynny wyciąg | gotowe preparaty na kaszel — stosuj zgodnie z ulotką, część z nich przeznaczona jest od 4 lat, większość od 12 lat [1] |
| Olejek tymiankowy | silnie skoncentrowany; nie stosuj nierozcieńczonego na skórę |
Ile tymianku dziennie i kiedy
W kuchni tymianek stosuje się w zwykłych ilościach przyprawowych. Przy kaszlu korzystaj z zarejestrowanych preparatów i dawkowania z ulotki [1]. Jeśli objawy trwają dłużej niż tydzień lub się nasilają, skonsultuj się z lekarzem [1].
Tymianek w kuchni
Tymianek pasuje do pieczonych mięs, drobiu, ryb, dań z pomidorami, roślin strączkowych, zup i marynat. Dodaje się go zwykle na początku duszenia lub pieczenia, bo dobrze znosi długą obróbkę. Łączy się go z oregano, rozmarynem i majerankiem, na przykład w mieszance ziół prowansalskich.
Tymianek na skórę i włosy
Tymianek jest składnikiem płukanek i toników do skóry i włosów, ale nie ma badań na ludziach potwierdzających ich skuteczność. Olejek tymiankowy może podrażniać skórę, a osoby uczulone na rośliny jasnotowate powinny unikać preparatów z tymiankiem [1].
Tymianek w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | Po konsultacji z lekarzem | Ilości przyprawowe są typowe dla diety; o preparatach leczniczych (także z podbiałem) decyduje lekarz. |
| Karmienie piersią | Po konsultacji z lekarzem | Brak danych o bezpieczeństwie preparatów leczniczych. |
| Dzieci | Po konsultacji z lekarzem | Większość preparatów jest dla dzieci od 12 lat, nieliczne od 4 lat [1]. |
Tymianek a choroby i diety
| Stan lub dieta | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Refluks i zgaga | Brak danych | Brak wiarygodnych danych; preparaty z tymiankiem mogą powodować dolegliwości żołądkowe [1]. |
| Dieta niskohistaminowa | Brak danych | Brak wiarygodnych danych. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Tymianku w preparatach leczniczych nie stosuj przy uczuleniu na tymianek lub inne rośliny jasnotowate, np. miętę czy szałwię [1]. Możliwym działaniem niepożądanym są dolegliwości żołądkowe [1]. Działanie fotouczulające tymianku nie jest opisane w monografii EMA [1].
Tymianek dla psa, kota i innych zwierząt
| Zwierzę | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Pies | Bezpieczne | Ziele tymianku nie jest toksyczne dla psów [2]. Nie dotyczy olejku eterycznego. |
| Kot | Bezpieczne | Ziele tymianku nie jest toksyczne dla kotów [2]. Nie stosuj u kota olejków eterycznych. |
| Koń | Bezpieczne | Ziele tymianku nie jest toksyczne dla koni [2]. |
W razie objawów po zjedzeniu skontaktuj się z lekarzem weterynarii.
Uprawa, pochodzenie i odmiany
Tymianek to niska, wieloletnia krzewinka o drobnych, szarozielonych listkach i małych różowych lub białych kwiatach. Potrzebuje pełnego słońca i przepuszczalnej, raczej suchej gleby — źle znosi nadmiar wody. W doniczce rośnie dobrze na słonecznym parapecie lub balkonie; podlewaj go dopiero po przeschnięciu podłoża.
Przechowywanie tymianku
Świeży tymianek przechowuj w lodówce, zawinięty w lekko wilgotny papierowy ręcznik — zachowa świeżość przez kilka dni. Suszony trzymaj w szczelnym słoiku, w ciemnym i suchym miejscu. Ziele można też zamrozić lub zasuszyć w pęczkach.
Znaczenie i symbolika
W tradycji europejskiej tymianek kojarzono z odwagą i oczyszczaniem, dlatego używano go do okadzania pomieszczeń. W ezoteryce przypisuje mu się działanie ochronne. To przekonania kulturowe, a nie właściwości potwierdzone naukowo.
Opisujemy tradycję i wierzenia — nie są to właściwości potwierdzone naukowo.
FAQ
Jak wygląda tymianek?
Czym różni się tymianek od oregano?
Czy tymianek jest bezpieczny dla kota?
Tymianek po angielsku?
Źródła
- European Medicines Agency — Thymi herba (monografia HMPC) — monografia
- ASPCA — Thyme (rośliny toksyczne i nietoksyczne) — baza danych
