W skrócie
Tatarak zwyczajny (Acorus calamus) to roślina bagienna, której kłącze od wieków stosowano w ziołolecznictwie i jako przyprawę. Zawiera asaron, w tym beta-asaron, który w badaniach na gryzoniach działa genotoksycznie i rakotwórczo dla wątroby, dlatego ostrożność jest ważniejsza niż domniemane właściwości lecznicze [1].
- Nazwa łacińska
- Acorus calamus L.
- Po angielsku
- sweet flag, calamus
- Inne nazwy
- tatarak zwyczajny, tatar, tatarak trawiasty, tatarak wajda, kłącze tataraku
- Kategoria
- Zioła i rośliny
- W ciąży
- Unikać
- Dla psa
- Brak danych
Na co pomaga tatarak? Działanie i badania
Kłącze tataraku jest tradycyjnie stosowane m.in. przy dolegliwościach żołądkowych, a badania na zwierzętach wykazały działanie uspokajające i przeciwzakrzepowe, jednak są to dane przedkliniczne [1]. Europejska Agencja Leków wskazuje, że alfa- i beta-asaron wykazują toksyczność u ssaków, są genotoksyczne i rakotwórcze dla wątroby gryzoni [1]. Zawartość beta-asaronu zależy od odmiany: odmiany diploidalne zawierają jej znikomo, a triploidalne i tetraploidalne dużo [1]. Nie ma więc podstaw, by zalecać tatarak jako lek.
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Działanie na układ pokarmowy (zastosowanie tradycyjne) | Niepotwierdzone | [1] |
| Działanie uspokajające (badania na zwierzętach) | Ograniczone | [1] |
| Hepatotoksyczność i rakotwórczość asaronów (gryzonie) | Ograniczone | [1][2] |
Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce. Niepotwierdzone — Badania nie potwierdziły efektu albo go nie badano.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Kłącze suszone | tradycyjny surowiec do naparów i odwarów; zawartość beta-asaronu bywa wysoka |
| Olejek eteryczny | zawiera dużo asaronów; nie stosować wewnętrznie |
| Produkty ziołowe | wiele preparatów zawiera asarony ponad zalecane poziomy [2] |
Ile tataraku dziennie i kiedy
Nie podaje się zalecanej dawki tataraku, bo asarony są toksyczne. EMA tymczasowo uznała za możliwą ekspozycję na ok. 115 µg asaronów dziennie z produktów leczniczych do czasu pełnej oceny korzyści i ryzyka, zalecając minimalizować ich zawartość i wybierać odmiany diploidalne [1]. Badanie 20 preparatów ziołowych dla dzieci wykazało, że część zawierała 4–25 razy więcej beta-asaronu niż zalecany poziom [2].
Tatarak w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | Unikać | Asarony są genotoksyczne [1]; unikaj. |
| Karmienie piersią | Unikać | Brak danych o bezpieczeństwie, a asarony są toksyczne [1]. |
| Dzieci | Unikać | Opisano podejrzenie niewydolności wątroby u niemowlęcia po preparacie z asaronami [2]. |
| Seniorzy | Po konsultacji z lekarzem | Tylko po konsultacji; ryzyko dla wątroby [1]. |
Tatarak a choroby i diety
| Stan lub dieta | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Choroby wątroby | Unikać | Asarony są hepatotoksyczne w badaniach [1][2]. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Tatarak nie jest zalecany do stosowania wewnętrznego, bo asarony są genotoksyczne i rakotwórcze dla wątroby gryzoni [1], a beta-asaron wykazuje cytotoksyczność wobec ludzkich komórek wątroby i wywołuje stres oksydacyjny [2]. Szczególnie należy go unikać w ciąży, w czasie karmienia, u dzieci oraz u osób z chorobami wątroby. Opisano podejrzenie niewydolności wątroby u niemowlęcia po preparacie ziołowym zawierającym asarony [2].
Interakcje z lekami
| Lek lub grupa leków | Możliwa interakcja |
|---|---|
| Leki przeciwzakrzepowe i uspokajające | w badaniach na zwierzętach beta-asaron wykazywał takie działanie; unikaj łączenia bez lekarza [1] |
Tatarak dla psa, kota i innych zwierząt
| Zwierzę | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Pies | Brak danych | Brak wiarygodnych danych. |
| Kot | Brak danych | Brak wiarygodnych danych. |
| Koń | Brak danych | Brak wiarygodnych danych. |
W razie objawów po zjedzeniu skontaktuj się z lekarzem weterynarii.
Uprawa, pochodzenie i odmiany
Tatarak rośnie na brzegach wód stojących i wolno płynących, w płytkiej wodzie, tworząc gęste kępy. W Polsce jest gatunkiem zadomowionym, ale pochodzi z Azji. Odróżnia się go od pałki wodnej (Typha) liśćmi o wyraźnym grzbiecie i przyjemnym zapachem po roztarciu oraz kolbą kwiatową wyrastającą z boku łodygi.
FAQ
Tatarak a pałka wodna — czym się różnią?
Tatarak inaczej?
Czy tatarak jest trujący?
Tatarak po angielsku?
Źródła
- EMA/HMPC — Public statement on the use of herbal medicinal products containing asarone (2005) — oświadczenie regulatora
- Hepatotoxic potential of asarones: in vitro evaluation of hepatotoxicity and quantitative determination in herbal products. Frontiers in Pharmacology 2015 — badanie
