W skrócie
Amarantus (szarłat, Amaranthus) to pseudozboże o drobnych, bezglutenowych nasionach bogatych w białko z dużą zawartością lizyny [1][2]. Ekspandowany to ziarno poddane obróbce cieplnej, w której się rozdyma. Wiele zalet zdrowotnych, takich jak wpływ na cholesterol i ciśnienie, opiera się na badaniach wstępnych lub przewidywaniach [1].
- Nazwa łacińska
- Amaranthus spp.
- Po angielsku
- amaranth
- Inne nazwy
- szarłat, szarłat wiechowaty, amarantus ekspandowany
- Kategoria
- Orzechy, nasiona i zboża
- Kalorie
- 371 kcal w 100 g
- Najlepiej zbadane działanie
- Jest bezglutenowy Silne
- W ciąży
- Brak danych
- Dla psa
- Brak danych
Wartości odżywcze amarantusa
| Składnik | Wartość w 100 g | % RWS |
|---|---|---|
| Wartość energetyczna | 371 kcal | — |
| Białko | 13,6 g | — |
| Tłuszcz | 7 g | — |
| w tym kwasy nasycone | 1,5 g | — |
| Węglowodany przyswajalne | 58,5 g | — |
| w tym cukry | 1,7 g | — |
| Błonnik | 6,7 g | — |
| Woda | 11,3 g | — |
| Wapń | 159 mg | 20% |
| Żelazo | 7,6 mg | 54% |
| Magnez | 248 mg | 66% |
| Fosfor | 557 mg | 80% |
| Potas | 508 mg | 25% |
| Sód | 4 mg | — |
| Cynk | 2,9 mg | 29% |
| Miedź | 0,53 mg | 52% |
| Mangan | 3,3 mg | 167% |
| Selen | 18,7 µg | 34% |
| Witamina C | 4,2 mg | 5% |
| Tiamina (B1) | 0,12 mg | 11% |
| Ryboflawina (B2) | 0,2 mg | 14% |
| Niacyna (B3) | 0,92 mg | 6% |
| Witamina B6 | 0,59 mg | 42% |
| Kwas foliowy | 82 µg | 41% |
| Witamina B12 | 0 µg | 0% |
| Witamina A | 0 µg | 0% |
| Witamina E | 1,2 mg | 10% |
| Witamina D | 0 µg | 0% |
| Witamina K | 0 µg | 0% |
Wyróżnienie oznacza co najmniej 15% RWS w 100 g — „znaczącą ilość” wg załącznika XIII rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 (od tej zawartości wolno mówić o „źródle” składnika; „wysoka zawartość” to co najmniej 30%). RWS dla osoby dorosłej wg tego załącznika. Węglowodany podajemy jako przyswajalne (ogółem minus błonnik). Dane o składzie: USDA FoodData Central, SR Legacy, NDB 20001, domena publiczna.
Na co pomaga amarantus? Działanie i badania
Przegląd z 2025 roku podaje zawartość białka w uprawianych gatunkach 13,1–21,5%, o strawności 79–97%, oraz zawartość lizyny 55–65 mg/g białka lub więcej, wyraźnie wyższą niż w większości zbóż [1]. Olej z amarantusa jest bogaty w nienasycone kwasy tłuszczowe i skwalen [1]. Sześć wyizolowanych peptydów wykazywało w modelach predykcyjnych zdolność hamowania ACE, co sugeruje możliwe działanie hipotensyjne, ale są to przewidywania, a nie potwierdzone wyniki [1]. Większość opisanych działań (ACE, przeciwcukrzycowe, przeciwnowotworowe) opiera się na badaniach in vitro, na zwierzętach lub modelach [1].
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Dostarcza białka z dużą ilością lizyny | Umiarkowane | [1] |
| Jest bezglutenowy | Silne | [1][2] |
| Obniża ciśnienie krwi (peptydy hamujące ACE) | Ograniczone | [1] |
| Obniża cholesterol lub zmniejsza ryzyko chorób serca | Ograniczone | [1] |
Silne — Spójne wyniki przeglądów systematycznych lub wielu badań klinicznych u ludzi. Umiarkowane — Pojedyncze badania kliniczne lub spójne badania obserwacyjne. Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Nasiona (kasza) | gotowane jak kasza, drobne i kleiste po ugotowaniu |
| Amarantus ekspandowany | ziarno rozdęte termicznie, dodatek do musli, jogurtów i deserów |
| Mąka amarantusowa | do wypieków bezglutenowych |
Ile amarantusa dziennie i kiedy
Amarantus jest produktem spożywczym i nie ma dla niego dawek leczniczych. Zasady przygotowania podaje producent na opakowaniu. Wprowadzaj go stopniowo, jeśli nie jadłeś wcześniej pseudozbóż.
Amarantus w kuchni
Ziarno amarantusa gotuje się jak kaszę, według instrukcji na opakowaniu; po ugotowaniu jest kleiste, więc nadaje się do kaszek, zup i kotletów. Ekspandowanego nie trzeba gotować, można go dodać do musli, jogurtu lub sałatek. Przed gotowaniem warto przepłukać ziarno na drobnym sitku.
Amarantus w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | Brak danych | Brak danych w przywołanych źródłach; w ilościach kulinarnych jest to zwykły produkt spożywczy. |
| Karmienie piersią | Brak danych | Brak danych w przywołanych źródłach. |
| Dzieci | Po konsultacji z lekarzem | Wprowadzanie do diety niemowląt omów z lekarzem lub dietetykiem; brak danych w przywołanych źródłach. |
| Seniorzy | Brak danych | Brak danych w przywołanych źródłach. |
Amarantus a choroby i diety
| Stan lub dieta | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Celiakia | Bezpieczne | Ziarno nie zawiera gliadyny i jest bezglutenowe [1][2]; wybieraj produkty z oznaczeniem „bezglutenowy”, bo mogą być zanieczyszczone. |
| Cukrzyca | Brak danych | Działanie przeciwcukrzycowe opisano głównie in vitro lub na zwierzętach [1]; brak danych klinicznych w źródłach. |
| Odchudzanie | Brak danych | Brak wiarygodnych danych w przywołanych źródłach. |
| Dieta low FODMAP | Brak danych | Brak danych w przywołanych źródłach. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
W przywołanych źródłach nie opisano przeciwwskazań dla amarantusa jako produktu spożywczego. Przy dużych porcjach możliwe są dolegliwości trawienne związane z błonnikiem, a przy alergii pokarmowej należy go unikać.
Amarantus dla psa, kota i innych zwierząt
| Zwierzę | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Pies | Brak danych | Brak danych w przywołanych źródłach. |
| Kot | Brak danych | Brak danych w przywołanych źródłach. |
| Kury | Brak danych | Brak danych w przywołanych źródłach. |
W razie objawów po zjedzeniu skontaktuj się z lekarzem weterynarii.
Uprawa, pochodzenie i odmiany
Amarantus to roślina jednoroczna o wyniosłych, czerwonawych lub złocistych kwiatostanach, uprawiana na ziarno i jako ozdoba. Wymaga ciepła i stanowiska słonecznego.
Przechowywanie amarantusa
Suche ziarno przechowuj w szczelnym pojemniku w suchym i chłodnym miejscu. Ekspandowany szybko chłonie wilgoć, więc trzymaj go szczelnie zamknięty.
FAQ
Amarantus po angielsku?
Czy amarantus zawiera gluten?
Co to jest amarantus ekspandowany?
Czy amarantus obniża ciśnienie?
Źródła
- Toimbayeva D. i in. — Prospects for the Use of Amaranth Grain in the Production of Functional and Specialized Food Products. Foods 2025 — przegląd
- Caeiro C. i in. — The Role of Pseudocereals in Celiac Disease: Reducing Nutritional Deficiencies to Improve Well-Being and Health. J Nutr Metab 2022 (rekord DOAJ) — przegląd
