W skrócie
Anyż (anyż zwyczajny, biedrzeniec anyż) to roślina Pimpinella anisum z rodziny selerowatych, której owoce, potocznie zwane nasionami, służą jako przyprawa i surowiec zielarski. Europejska Agencja Leków uznaje tradycyjne zastosowanie owoców anyżu przy łagodnych niestrawnościach z wzdęciami oraz jako środek wykrztuśny przy kaszlu [1][2]. To inna roślina niż anyż gwiazdkowy (Illicium verum).
- Nazwa łacińska
- Pimpinella anisum L.
- Po angielsku
- aniseed, anise
- Inne nazwy
- anyż zwyczajny, biedrzeniec anyż, nasiona anyżu, owoc anyżu
- Kategoria
- Przyprawy
- Kalorie
- 337 kcal w 100 g
- W ciąży
- Po konsultacji z lekarzem
- Dla psa
- Ostrożnie
Wartości odżywcze anyżu
| Składnik | Wartość w 100 g | % RWS |
|---|---|---|
| Wartość energetyczna | 337 kcal | — |
| Białko | 17,6 g | — |
| Tłuszcz | 15,9 g | — |
| w tym kwasy nasycone | 0,59 g | — |
| Węglowodany przyswajalne | 35,4 g | — |
| Błonnik | 14,6 g | — |
| Woda | 9,5 g | — |
| Wapń | 646 mg | 81% |
| Żelazo | 37 mg | 264% |
| Magnez | 170 mg | 45% |
| Fosfor | 440 mg | 63% |
| Potas | 1441 mg | 72% |
| Sód | 16 mg | — |
| Cynk | 5,3 mg | 53% |
| Miedź | 0,91 mg | 91% |
| Mangan | 2,3 mg | 115% |
| Selen | 5 µg | 9% |
| Witamina C | 21 mg | 26% |
| Tiamina (B1) | 0,34 mg | 31% |
| Ryboflawina (B2) | 0,29 mg | 21% |
| Niacyna (B3) | 3,1 mg | 19% |
| Witamina B6 | 0,65 mg | 46% |
| Kwas foliowy | 10 µg | 5% |
| Witamina B12 | 0 µg | 0% |
| Witamina A | 16 µg | 2% |
| Witamina D | 0 µg | 0% |
Wyróżnienie oznacza co najmniej 15% RWS w 100 g — „znaczącą ilość” wg załącznika XIII rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 (od tej zawartości wolno mówić o „źródle” składnika; „wysoka zawartość” to co najmniej 30%). RWS dla osoby dorosłej wg tego załącznika. Węglowodany podajemy jako przyswajalne (ogółem minus błonnik). Dane o składzie: USDA FoodData Central, SR Legacy, NDB 02002, domena publiczna.
Na co pomaga anyż? Działanie i badania
Owoce anyżu mają w monografii EMA dwa tradycyjne zastosowania: łagodzenie niestrawności z wzdęciami i gazami oraz ułatwianie odkrztuszania przy kaszlu towarzyszącym przeziębieniu [1]. Wskazania te opierają się na długotrwałym stosowaniu, a nie na badaniach klinicznych [1]. Popularne w internecie obietnice, np. leczenie innych chorób czy odchudzanie, nie mają w tych źródłach potwierdzenia. Anyż zawiera anetol, związek o działaniu fitoestrogenowym; stosowany jako środek mlekopędny, nie ma wystarczających badań klinicznych [3].
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Łagodzi niestrawność, wzdęcia i gazy (zastosowanie tradycyjne) | Ograniczone | [1][2] |
| Ułatwia odkrztuszanie przy kaszlu (zastosowanie tradycyjne) | Ograniczone | [1][2] |
| Zwiększa laktację | Ograniczone | [3] |
Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Owoce całe lub rozgniecione | przyprawa do wypieków, ciast i nalewek; podstawa naparu |
| Napar | w monografii EMA: 1–3,5 g owoców na 150 ml wrzącej wody, do 3 razy dziennie, nie dłużej niż 2 tygodnie, od 12. roku życia [2] |
| Anyż mielony | aromatyczniejszy świeżo zmielony; szybko traci zapach |
| Olejek anyżowy | skoncentrowany; nie stosuj bez konsultacji z lekarzem lub farmaceutą |
Ile anyżu dziennie i kiedy
Według monografii EMA napar z anyżu przygotowuje się z 1–3,5 g owoców zalanych 150 ml wrzącej wody i pije do 3 razy dziennie [2]. Stosowanie ogranicza się do dorosłych i młodzieży powyżej 12. roku życia, nie dłużej niż 2 tygodnie [1][2]. Jeśli objawy się utrzymują lub nasilają, skonsultuj się z lekarzem [1]. W kuchni ilości przyprawowe nie podlegają takim ograniczeniom.
Anyż w kuchni
W kuchni anyż to słodko-lukrecjowa przyprawa do pierników, ciasteczek, pieczywa, likierów i napojów alkoholowych. Dodaje się go całego lub mielonego, a mielony najlepiej przygotować tuż przed użyciem. Smak lukrecji w cukierkach często pochodzi właśnie od anetolu, ale lukrecja (Glycyrrhiza) jest zupełnie inną rośliną.
Anyż w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | Po konsultacji z lekarzem | Monografia EMA: bezpieczeństwo w ciąży nie zostało ustalone, stosowanie leczniczego naparu nie jest zalecane [2]. Ilości przyprawowe w jedzeniu omów z lekarzem. |
| Karmienie piersią | Po konsultacji z lekarzem | Zastosowanie lecznicze nie jest zalecane [2]. Opisano przypadki podejrzenia toksyczności anetolu u dwóch karmionych piersią noworodków, których matki intensywnie piły herbatę z anyżem [3]. |
| Dzieci | Unikać | Napary i preparaty z anyżu nie są zalecane dzieciom poniżej 12. roku życia [1][2]. |
| Seniorzy | W umiarkowanych ilościach | Ilości kulinarne bez ograniczeń; napar leczniczo nie dłużej niż 2 tygodnie [1]. |
Anyż a choroby i diety
| Stan lub dieta | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Refluks i zgaga | Brak danych | Brak wiarygodnych danych. |
| Dieta niskohistaminowa | Brak danych | Brak wiarygodnych danych. |
| Cukrzyca | Brak danych | Aktywność w badaniach laboratoryjnych nie przekłada się na zalecenia dla ludzi. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Anyżu nie wolno stosować przy uczuleniu na anyż, anetol lub rośliny z rodziny selerowatych, takie jak kminek, seler, kolendra, koper czy fenkuł [1]. Mogą wystąpić reakcje alergiczne skóry i dróg oddechowych [1]. Preparatów leczniczych nie stosuj u dzieci poniżej 12 lat ani w ciąży i podczas karmienia [2].
Anyż dla psa, kota i innych zwierząt
| Zwierzę | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Pies | Ostrożnie | Anyż gwiazdkowy w ilościach przyprawowych jest zwykle tolerowany, ale ryzyko pomyłki z toksycznym anyżem japońskim i brak danych przemawiają za ostrożnością. |
| Kot | Brak danych | Brak pewnych danych. |
W razie objawów po zjedzeniu skontaktuj się z lekarzem weterynarii.
Uprawa, pochodzenie i odmiany
Anyż zwyczajny to roślina jednoroczna z rodziny selerowatych, uprawiana ze względu na owoce. Wymaga słonecznego stanowiska i ciepłego, dość długiego lata, aby dojrzały owoce. Anyż gwiazdkowy to natomiast owoc wiecznie zielonego drzewa Illicium verum z innej rodziny, rosnącego w Azji.
Przechowywanie anyżu
Całe owoce przechowuj w szczelnym, ciemnym pojemniku, z dala od światła i ciepła; zachowają aromat dłużej niż mielone. Anyż mielony kupuj w małych ilościach.
Jak wybierać
Kupuj gwiazdki całe, jednolicie brązowe, o intensywnym zapachu, od znanego producenta. Owoce anyżu japońskiego (Illicium anisatum) są podobne, ale toksyczne; wywołały zatrucia po naparach z gwiazdek niewiadomego pochodzenia [1][2]. Gwiazdki anyżu chińskiego mają zwykle osiem ramion i są większe, a japońskiego mniejsze i o słabszym, mniej słodkim zapachu — nie jest to jednak pewny test, więc liczy się wiarygodne źródło.
FAQ
Czy anyż to to samo co anyż gwiazdkowy?
Czy anyż mielony jest tak samo dobry jak całe nasiona?
Anyż a lukrecja, czy to to samo?
Anyż po angielsku?
Na co pomaga anyż?
Źródła
- European Medicines Agency — Anisi fructus (herbal medicinal product, HMPC) — monografia
- EMA — Community herbal monograph on Pimpinella anisum L., fructus — monografia
- LactMed — Anise (Drugs and Lactation Database, NICHD/NLM) — baza danych
