W skrócie
Rzepa to warzywo kapustne (Brassica rapa subsp. rapa) o białej lub biało-fioletowej, mięsistej bulwie i jadalnych liściach. Jak inne warzywa kapustne zawiera glukozynolany i witaminę C, ale ich ochronny wpływ na ryzyko nowotworów u ludzi nie został jednoznacznie potwierdzony [1].
- Nazwa łacińska
- Brassica rapa subsp. rapa L.
- Po angielsku
- turnip
- Inne nazwy
- rzepa biała, rzepa jadalna, rzepa ścierniskowa (forma pastewna)
- Kategoria
- Owoce i warzywa
- Kalorie
- 28 kcal w 100 g
- Najlepiej zbadane działanie
- Liście jako źródło glukozynolanów i flawonoidów Umiarkowane
- Dla psa
- Brak danych
Wartości odżywcze rzepy
| Składnik | Wartość w 100 g | % RWS |
|---|---|---|
| Wartość energetyczna | 28 kcal | — |
| Białko | 0,9 g | — |
| Tłuszcz | 0,1 g | — |
| w tym kwasy nasycone | 0,01 g | — |
| Węglowodany przyswajalne | 4,6 g | — |
| w tym cukry | 3,8 g | — |
| Błonnik | 1,8 g | — |
| Woda | 91,9 g | — |
| Wapń | 30 mg | 4% |
| Żelazo | 0,3 mg | 2% |
| Magnez | 11 mg | 3% |
| Fosfor | 27 mg | 4% |
| Potas | 191 mg | 10% |
| Sód | 67 mg | — |
| Cynk | 0,27 mg | 3% |
| Miedź | 0,09 mg | 8% |
| Mangan | 0,13 mg | 7% |
| Selen | 0,7 µg | 1% |
| Witamina C | 21 mg | 26% |
| Tiamina (B1) | 0,04 mg | 4% |
| Ryboflawina (B2) | 0,03 mg | 2% |
| Niacyna (B3) | 0,4 mg | 2% |
| Witamina B6 | 0,09 mg | 6% |
| Kwas foliowy | 15 µg | 8% |
| Witamina B12 | 0 µg | 0% |
| Witamina A | 0 µg | 0% |
| Witamina E | 0,03 mg | 0% |
| Witamina D | 0 µg | 0% |
| Witamina K | 0,1 µg | 0% |
Wyróżnienie oznacza co najmniej 15% RWS w 100 g — „znaczącą ilość” wg załącznika XIII rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 (od tej zawartości wolno mówić o „źródle” składnika; „wysoka zawartość” to co najmniej 30%). RWS dla osoby dorosłej wg tego załącznika. Węglowodany podajemy jako przyswajalne (ogółem minus błonnik). Dane o składzie: USDA FoodData Central, SR Legacy, NDB 11564, domena publiczna.
Na co pomaga rzepa? Działanie i badania
Rzepa należy do warzyw kapustnych, które dostarczają witamin C, E i K, folianów, błonnika oraz glukozynolanów — związków rozkładanych podczas krojenia i trawienia do izotiocyjanianów i indoli [1]. W badaniach na komórkach i zwierzętach związki te działają przeciwnowotworowo, ale badania na ludziach dają wyniki mieszane [1]. Liście rzepy zawierają co najmniej 129 opisanych fitozwiązków, m.in. glukozynolany i flawonoidy (kwercetyna, kemferol), jednak ich działanie biologiczne wymaga dalszych badań [2]. Czarna rzepa to w rzeczywistości odmiana rzodkwi (Raphanus sativus), a nie rzepy.
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Warzywa kapustne a mniejsze ryzyko nowotworów | Sprzeczne | [1] |
| Liście jako źródło glukozynolanów i flawonoidów | Umiarkowane | [2] |
| Działanie lecznicze rzepy | Niepotwierdzone | [1][2] |
Umiarkowane — Pojedyncze badania kliniczne lub spójne badania obserwacyjne. Sprzeczne — Wyniki badań się wykluczają. Niepotwierdzone — Badania nie potwierdziły efektu albo go nie badano.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Bulwa surowa | starta do surówek; ostrzejsza w smaku |
| Bulwa gotowana, duszona, pieczona | do zup, gulaszy i puree; łagodnieje w smaku |
| Rzepa marynowana | w occie, często zabarwiona burakiem — popularny dodatek do kuchni bliskowschodniej i japońskiej |
| Liście (natka) | gotowane lub duszone jak szpinak |
Rzepa w kuchni
Młodą rzepę można jeść na surowo, startą do surówek, a starszą gotować, dusić lub piec — w zupach i gulaszach pełni rolę podobną do ziemniaków. Rzepa marynowana w occie z dodatkiem buraka (różowa) to klasyczny dodatek do falafela i shoarmy. Do sushi i kuchni japońskiej częściej używa się marynowanej rzodkwi daikon, którą w Polsce bywa nazywana rzepą. Liście rzepy można przygotować jak szpinak.
Rzepa na skórę i włosy
Sok z czarnej rzepy (właściwie czarnej rzodkwi) jest domowym środkiem wcieranym w skórę głowy „na porost włosów”, ale nie ma badań, które potwierdzałyby jego skuteczność. Ostre związki siarkowe mogą podrażniać skórę, dlatego przed użyciem wykonaj próbę uczuleniową.
Rzepa a choroby i diety
| Stan lub dieta | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Hashimoto | W umiarkowanych ilościach | Warzywa kapustne zawierają glukozynolany [1]; w zwykłych ilościach kulinarnych, zwłaszcza gotowane, nie ma powodu ich wykluczać. |
| Odchudzanie | Bezpieczne | Warzywo o małej kaloryczności; samo w sobie nie powoduje utraty masy ciała. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Rzepa, jak inne warzywa kapustne, może powodować wzdęcia, zwłaszcza surowa i jedzona w dużych ilościach. Osoby z wrażliwym przewodem pokarmowym lepiej tolerują ją gotowaną. Poważnych przeciwwskazań do jedzenia rzepy w ilościach kulinarnych nie opisano.
Rzepa dla psa, kota i innych zwierząt
| Zwierzę | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Pies | Brak danych | Brak wiarygodnych danych weterynaryjnych. |
| Królik | W umiarkowanych ilościach | Liście i bulwa bywają podawane jako dodatek; warzywa kapustne wprowadzaj stopniowo. |
W razie objawów po zjedzeniu skontaktuj się z lekarzem weterynarii.
Uprawa, pochodzenie i odmiany
Rzepa jadalna to roślina dwuletnia uprawiana jako jednoroczna, wysiewana wczesną wiosną lub latem na zbiór jesienny. Formy pastewne — rzepa ścierniskowa — wysiewa się po zbiorze zbóż jako poplon na paszę dla bydła lub zielony nawóz. Z tego samego gatunku pochodzą też rzepik (forma oleista) oraz rzepa brokułowa (cima di rapa), uprawiana dla pędów kwiatowych.
| Odmiana | Czym się wyróżnia |
|---|---|
| Rzepa biała | biała bulwa, łagodna, do zup i surówek |
| Rzepa biało-fioletowa (np. Purple Top) | fioletowa „czapka” nad ziemią, najpopularniejsza w handlu |
| Rzepa ścierniskowa (pastewna) | uprawiana na poplon i paszę |
| Rzepa brokułowa (cima di rapa) | jadalne pędy kwiatowe i liście, kuchnia włoska |
| Czarna rzepa | potoczna nazwa czarnej rzodkwi (Raphanus sativus var. niger), innego gatunku |
| Daikon | rzodkiew japońska (Raphanus sativus var. longipinnatus), też nie rzepa |
Przechowywanie rzepy
Rzepę bez liści przechowuj w lodówce lub chłodnej piwnicy — zachowa jędrność przez kilka tygodni. Liście odetnij od razu i zużyj w ciągu 1–2 dni. Rzepę można zamrozić po pokrojeniu i krótkim blanszowaniu.
FAQ
Czy czarna rzepa to rzepa?
Czy daikon to rzepa?
Czy liście rzepy są jadalne?
Co to jest rzepa ścierniskowa?
Rzepa po angielsku?
Źródła
- National Cancer Institute — Cruciferous Vegetables and Cancer Prevention — omówienie
- Dejanovic G.M. i in. Phytochemical characterization of turnip greens (Brassica rapa ssp. rapa): A systematic review. PLoS ONE 2021 — przegląd systematyczny
