W skrócie
Koper włoski (fenkuł) to roślina z rodziny selerowatych, której owoce („nasiona”) służą jako przyprawa i surowiec do herbatek, a bulwiasta nasada liści jest warzywem. Europejska Agencja Leków uznaje owoce kopru włoskiego za tradycyjny lek roślinny na łagodne, skurczowe dolegliwości trawienne, wzdęcia i kaszel przy przeziębieniu [1][2].
- Nazwa łacińska
- Foeniculum vulgare Mill.
- Po angielsku
- fennel
- Inne nazwy
- fenkuł, fenkuł włoski, koper słodki, finocchio
- Kategoria
- Przyprawy
- Kalorie
- 31 kcal w 100 g
- W ciąży
- Po konsultacji z lekarzem
- Dla psa
- Brak danych
Wartości odżywcze kopru włoskiego
| Składnik | Wartość w 100 g | % RWS |
|---|---|---|
| Wartość energetyczna | 31 kcal | — |
| Białko | 1,2 g | — |
| Tłuszcz | 0,2 g | — |
| w tym kwasy nasycone | 0,09 g | — |
| Węglowodany przyswajalne | 4,2 g | — |
| w tym cukry | 3,9 g | — |
| Błonnik | 3,1 g | — |
| Woda | 90,2 g | — |
| Wapń | 49 mg | 6% |
| Żelazo | 0,73 mg | 5% |
| Magnez | 17 mg | 5% |
| Fosfor | 50 mg | 7% |
| Potas | 414 mg | 21% |
| Sód | 52 mg | — |
| Cynk | 0,2 mg | 2% |
| Miedź | 0,07 mg | 7% |
| Mangan | 0,19 mg | 10% |
| Selen | 0,7 µg | 1% |
| Witamina C | 12 mg | 15% |
| Tiamina (B1) | 0,01 mg | 1% |
| Ryboflawina (B2) | 0,03 mg | 2% |
| Niacyna (B3) | 0,64 mg | 4% |
| Witamina B6 | 0,05 mg | 3% |
| Kwas foliowy | 27 µg | 14% |
| Witamina B12 | 0 µg | 0% |
| Witamina A | 48 µg | 6% |
| Witamina E | 0,58 mg | 5% |
| Witamina D | 0 µg | 0% |
| Witamina K | 62,8 µg | 84% |
Wyróżnienie oznacza co najmniej 15% RWS w 100 g — „znaczącą ilość” wg załącznika XIII rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 (od tej zawartości wolno mówić o „źródle” składnika; „wysoka zawartość” to co najmniej 30%). RWS dla osoby dorosłej wg tego załącznika. Węglowodany podajemy jako przyswajalne (ogółem minus błonnik). Dane o składzie: USDA FoodData Central, SR Legacy, NDB 11957, domena publiczna.
Na co pomaga koper włoski? Działanie i badania
Owoce kopru włoskiego mają status tradycyjnego leku roślinnego: EMA uznaje je za stosowane w łagodzeniu łagodnych, skurczowych dolegliwości przewodu pokarmowego, wzdęć i gazów, łagodnych skurczów miesiączkowych oraz jako środek wykrztuśny przy kaszlu z przeziębieniem [2]. Status „tradycyjny” oznacza, że skuteczność wynika z długiego bezpiecznego stosowania, a nie z dużych badań klinicznych. Bulwa kopru włoskiego to zwykłe warzywo — nie ma udokumentowanego działania leczniczego.
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Łagodzi wzdęcia i skurczowe dolegliwości trawienne | Ograniczone | [2] |
| Łagodzi skurcze miesiączkowe | Ograniczone | [2] |
| Działa wykrztuśnie przy kaszlu z przeziębieniem | Ograniczone | [2] |
| Pomaga w odchudzaniu | Niepotwierdzone | [2] |
Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce. Niepotwierdzone — Badania nie potwierdziły efektu albo go nie badano.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Owoce (nasiona) | przyprawa i surowiec do naparów; przed zaparzeniem warto je rozgnieść |
| Herbatka (napar) | w monografii EMA: 1,5 g owoców na 250 ml wrzątku, parzyć 15 minut [2] |
| Bulwa (fenkuł) | warzywo do sałatek, pieczenia i duszenia |
| Olejek eteryczny | skoncentrowany; nie stosuj samodzielnie wewnętrznie |
Ile kopru włoskiego dziennie i kiedy
W monografii EMA dla dorosłych i młodzieży przewidziano napar z 1,5 g rozgniecionych owoców na 250 ml wrzątku, parzony 15 minut, pity 3 razy dziennie, nie dłużej niż 2 tygodnie [2]. U dzieci 4–12 lat stosowano 1 g owoców na 100 ml wody, 3 razy dziennie, krócej niż tydzień [2]. Gdy objawy się utrzymują, skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.
Koper włoski w kuchni
Owoce kopru włoskiego mają słodkawy, anyżowy smak i pasują do pieczywa, kiełbas, ryb, sosów pomidorowych i kuchni indyjskiej. Bulwę jada się na surowo w sałatkach z cytrusami albo pieczoną i duszoną; zielone listki wykorzystuje się jak koperek. Koper włoski to inna roślina niż koperek ogrodowy (Anethum graveolens) — smakuje anyżowo, nie koperkowo.
Koper włoski w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Dzieci | Po konsultacji z lekarzem | Stosowanie leków roślinnych z kopru włoskiego u dzieci poniżej 4 lat nie jest zalecane z powodu braku danych [2]. |
| Ciąża | Po konsultacji z lekarzem | EMA nie zaleca stosowania leczniczego, bo nie ustalono bezpieczeństwa [2]; ilości przyprawowe są zwyczajowo uznawane za bezpieczne. |
| Karmienie piersią | Po konsultacji z lekarzem | Trans-anetol przenika do mleka; EMA nie zaleca stosowania leczniczego [2]. |
| Seniorzy | W umiarkowanych ilościach | Herbatka w ilościach z monografii, krótkotrwale [2]. |
Koper włoski a choroby i diety
| Stan lub dieta | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Dieta low FODMAP | W umiarkowanych ilościach | Bulwa w małych porcjach jest zwykle dobrze tolerowana; przy większych ilościach sprawdź tolerancję. |
| Odchudzanie | W umiarkowanych ilościach | Herbatka nie odchudza; bulwa ma mało kalorii i może być składnikiem diety redukcyjnej. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Owoców kopru włoskiego nie stosuj przy uczuleniu na rośliny selerowate (anyż, kminek, seler, kolendra, koperek), na anetol lub na pyłek bylicy [2]. Możliwe są reakcje alergiczne skórne i oddechowe [2]. Leczniczo nie zaleca się go dzieciom poniżej 4 lat oraz w ciąży i podczas karmienia piersią [2].
Koper włoski dla psa, kota i innych zwierząt
| Zwierzę | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Pies | Brak danych | Brak pewnych danych — nie podawaj olejku ani preparatów ziołowych. |
| Kot | Brak danych | Brak pewnych danych; olejki eteryczne są dla kotów ryzykowne. |
W razie objawów po zjedzeniu skontaktuj się z lekarzem weterynarii.
Uprawa, pochodzenie i odmiany
Koper włoski uprawia się z siewu: odmiany bulwiaste wysiewa się w lipcu, by uniknąć wybijania w pędy kwiatostanowe w długie dni. Potrzebuje słonecznego stanowiska i żyznej, stale wilgotnej gleby. Bulwy zbiera się jesienią, gdy osiągną wielkość pięści.
Przechowywanie kopru włoskiego
Owoce przechowuj w szczelnym słoiku, w ciemnym i suchym miejscu — najlepiej w całości i rozgniataj tuż przed użyciem, bo olejek eteryczny szybko się ulatnia. Bulwę trzymaj w lodówce w szufladzie na warzywa do tygodnia.
FAQ
Czy koper włoski można podawać niemowlakowi?
Koper włoski a koperek — czym się różnią?
Na co pomaga herbata z kopru włoskiego?
Koper włoski po angielsku?
Źródła
- European Medicines Agency — Foeniculi amari fructus — monografia
- EMA/HMPC — Final European Union herbal monograph on Foeniculum vulgare Miller subsp. vulgare var. vulgare, fructus (Revision 1) — monografia
