W skrócie
Rabarbar to wieloletnia roślina z rodziny rdestowatych, której jadalną częścią są kwaśne ogonki liściowe, używane w kuchni jak owoc [1]. Liście rabarbaru są trujące — zawierają kwas szczawiowy [1]. Korzeń rabarbaru lekarskiego to surowiec zielarski o udokumentowanym działaniu przeczyszczającym [2].
- Nazwa łacińska
- Rheum rhabarbarum L.
- Po angielsku
- rhubarb
- Inne nazwy
- rabarbar ogrodowy, rzewień
- Kategoria
- Owoce i warzywa
- Kalorie
- 21 kcal w 100 g
- Najlepiej zbadane działanie
- Korzeń rabarbaru — krótkotrwałe leczenie zaparć Silne
- W ciąży
- W umiarkowanych ilościach
- Dla psa
- Unikać
Wartości odżywcze rabarbaru
| Składnik | Wartość w 100 g | % RWS |
|---|---|---|
| Wartość energetyczna | 21 kcal | — |
| Białko | 0,9 g | — |
| Tłuszcz | 0,2 g | — |
| w tym kwasy nasycone | 0,05 g | — |
| Węglowodany przyswajalne | 2,7 g | — |
| w tym cukry | 1,1 g | — |
| Błonnik | 1,8 g | — |
| Woda | 93,6 g | — |
| Wapń | 86 mg | 11% |
| Żelazo | 0,22 mg | 2% |
| Magnez | 12 mg | 3% |
| Fosfor | 14 mg | 2% |
| Potas | 288 mg | 14% |
| Sód | 4 mg | — |
| Cynk | 0,1 mg | 1% |
| Miedź | 0,02 mg | 2% |
| Mangan | 0,2 mg | 10% |
| Selen | 1,1 µg | 2% |
| Witamina C | 8 mg | 10% |
| Tiamina (B1) | 0,02 mg | 2% |
| Ryboflawina (B2) | 0,03 mg | 2% |
| Niacyna (B3) | 0,3 mg | 2% |
| Witamina B6 | 0,02 mg | 2% |
| Kwas foliowy | 7 µg | 4% |
| Witamina B12 | 0 µg | 0% |
| Witamina A | 5 µg | 1% |
| Witamina E | 0,27 mg | 2% |
| Witamina D | 0 µg | 0% |
| Witamina K | 29,3 µg | 39% |
Wyróżnienie oznacza co najmniej 15% RWS w 100 g — „znaczącą ilość” wg załącznika XIII rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 (od tej zawartości wolno mówić o „źródle” składnika; „wysoka zawartość” to co najmniej 30%). RWS dla osoby dorosłej wg tego załącznika. Węglowodany podajemy jako przyswajalne (ogółem minus błonnik). Dane o składzie: USDA FoodData Central, SR Legacy, NDB 09307, domena publiczna.
Na co pomaga rabarbar? Działanie i badania
Lecznicze działanie ma korzeń rabarbaru lekarskiego (Rheum palmatum, Rheum officinale), nie ogonki: dzięki antrachinonom działa przeczyszczająco, a EMA uznaje go za ugruntowany środek do krótkotrwałego leczenia sporadycznych zaparć [2]. Ogonki rabarbaru ogrodowego to po prostu kwaśne warzywo, bogate w wodę i błonnik, ale także w szczawiany. Twierdzenia o „oczyszczaniu organizmu” czy właściwościach leczniczych kompotu albo nalewki z rabarbaru nie mają oparcia w badaniach.
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Korzeń rabarbaru — krótkotrwałe leczenie zaparć | Silne | [2] |
| Liście — działanie trujące (kwas szczawiowy) | Silne | [1] |
Silne — Spójne wyniki przeglądów systematycznych lub wielu badań klinicznych u ludzi.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Ogonki liściowe | jadalna część — do kompotów, ciast, dżemów, soków |
| Korzeń rabarbaru lekarskiego | surowiec leczniczy o działaniu przeczyszczającym; tylko krótkotrwale [2] |
| Liście | trujące — nie nadają się do jedzenia ani naparów [1] |
| Kwiatostany | zwykle się je usuwa, by roślina nie traciła sił; nie są surowcem jadalnym ani leczniczym |
Rabarbar w kuchni
Ogonki rabarbaru są bardzo kwaśne, dlatego zwykle słodzi się je i łączy z truskawkami, jabłkami lub imbirem w kompotach, dżemach, ciastach i kruszonkach. Przed gotowaniem warto zdjąć z grubszych ogonków włóknistą skórkę. Łączenie rabarbaru z nabiałem (np. jogurtem, kruszonką na maśle) częściowo wiąże szczawiany wapniem.
Rabarbar w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | W umiarkowanych ilościach | Ogonki w ilościach kulinarnych bez przeciwwskazań; korzeń rabarbaru (środek przeczyszczający) jest w ciąży przeciwwskazany [2]. |
| Karmienie piersią | W umiarkowanych ilościach | Ogonki kulinarnie bez przeciwwskazań; korzeń przeciwwskazany [2]. |
| Dzieci | W umiarkowanych ilościach | Ogonki w zwykłych porcjach; korzeń przeciwwskazany poniżej 12 lat [2]. |
Rabarbar a choroby i diety
| Stan lub dieta | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Kamica nerkowa (szczawianowa) | Ostrożnie | NIDDK zaleca osobom z kamieniami szczawianowo-wapniowymi ograniczanie rabarbaru [3]. |
| Choroby nerek | Po konsultacji z lekarzem | Rabarbar jest bogaty w szczawiany [3]. |
| Dna moczanowa | W umiarkowanych ilościach | Ogonki nie są źródłem puryn, ale przy kamicy moczanowej skonsultuj dietę z lekarzem. |
| Refluks i zgaga | Ostrożnie | Rabarbar jest bardzo kwaśny i może nasilać dolegliwości. |
| Odchudzanie | Bezpieczne | Ogonki mają mało kalorii — kaloryczne są dodatki cukru w kompotach i ciastach. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Liści rabarbaru nie wolno jeść — zatrucie objawia się pieczeniem w ustach, wymiotami, biegunką, bólem brzucha, a w cięższych przypadkach zaburzeniami nerek [1]. Osoby z kamicą szczawianową powinny ograniczać ogonki [3]. Korzeń rabarbaru jako środek przeczyszczający stosuje się najwyżej tydzień; jest przeciwwskazany w ciąży, przy karmieniu piersią, u dzieci poniżej 12 lat, przy niedrożności jelit i chorobach zapalnych jelit [2].
Interakcje z lekami
| Lek lub grupa leków | Możliwa interakcja |
|---|---|
| Glikozydy nasercowe, leki antyarytmiczne | korzeń rabarbaru może obniżać poziom potasu, co nasila ich działanie [2] |
| Leki moczopędne, kortykosteroidy, korzeń lukrecji | razem z korzeniem rabarbaru zwiększają utratę potasu [2] |
Rabarbar dla psa, kota i innych zwierząt
| Zwierzę | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Pies | Unikać | Rabarbar jest toksyczny dla psów — rozpuszczalne szczawiany mogą uszkodzić nerki [4]. |
| Kot | Unikać | Toksyczny dla kotów [4]. |
| Koń | Unikać | Toksyczny dla koni [4]. |
| Królik | Unikać | Liści i ogonków nie podawaj — zawierają szczawiany. |
| Kury | Unikać | Nie podawaj liści rabarbaru. |
W razie objawów po zjedzeniu skontaktuj się z lekarzem weterynarii.
Uprawa, pochodzenie i odmiany
Rabarbar to bylina, którą sadzi się z sadzonek (części karpy) wiosną lub jesienią, w słonecznym albo półcienistym miejscu na żyznej, wilgotnej glebie. Ogonki zbiera się od kwietnia do końca czerwca, wyłamując je u nasady; po tym terminie zbiór się kończy, bo roślina musi się zregenerować, a ilość szczawianów rośnie. Pędy kwiatostanowe należy usuwać. Jedna roślina daje plon przez 8–10 lat.
Przechowywanie rabarbaru
Świeże ogonki rabarbaru przechowuj w lodówce, zawinięte w wilgotną ściereczkę lub folię — zachowują jędrność przez kilka dni. Pokrojone można mrozić bez blanszowania. Liście odcinaj od razu po zbiorze i wyrzucaj.
Jak wybierać
Wybieraj jędrne, błyszczące ogonki, które łamią się z trzaskiem; wiotkie, matowe ogonki są stare. Kolor (zielony lub czerwony) zależy od odmiany i nie przesądza o kwaśności. Najdelikatniejszy jest rabarbar wczesnowiosenny.
FAQ
Rabarbar — owoc czy warzywo?
Kiedy jest sezon na rabarbar?
Czy liście rabarbaru są trujące?
Czy rabarbar można jeść na surowo?
Rabarbar po angielsku?
Źródła
- MedlinePlus — Rhubarb leaves poisoning — omówienie
- European Medicines Agency — Rhei radix (monografia HMPC) — monografia
- NIDDK — Eating, Diet, & Nutrition for Kidney Stones — omówienie
- ASPCA — Rhubarb — baza danych
