W skrócie
Pomidor (Solanum lycopersicum) to owoc rośliny psiankowatej, w kuchni traktowany jak warzywo. Metaanaliza badań wskazuje, że produkty pomidorowe wiążą się z obniżeniem cholesterolu LDL i poprawą funkcji naczyń, a suplementy likopenu z niższym ciśnieniem skurczowym [1]. Dowody te są jednak oceniane ostrożnie: EFSA nie uznała korzyści samego likopenu dla układu krążenia za wystarczająco udowodnione [2].
- Nazwa łacińska
- Solanum lycopersicum L.
- Po angielsku
- tomato
- Inne nazwy
- pomidor malinowy, pomidor koktajlowy, pomidor bawole serce, pomidor ananasowy
- Kategoria
- Owoce i warzywa
- Kalorie
- 18 kcal w 100 g
- Najlepiej zbadane działanie
- Obniżenie cholesterolu LDL (produkty pomidorowe) Umiarkowane
- W ciąży
- Brak danych
- Dla psa
- Ostrożnie
Wartości odżywcze pomidora
| Składnik | Wartość w 100 g | % RWS |
|---|---|---|
| Wartość energetyczna | 18 kcal | — |
| Białko | 0,88 g | — |
| Tłuszcz | 0,2 g | — |
| w tym kwasy nasycone | 0,03 g | — |
| Węglowodany przyswajalne | 2,7 g | — |
| w tym cukry | 2,6 g | — |
| Błonnik | 1,2 g | — |
| Woda | 94,5 g | — |
| Wapń | 10 mg | 1% |
| Żelazo | 0,27 mg | 2% |
| Magnez | 11 mg | 3% |
| Fosfor | 24 mg | 3% |
| Potas | 237 mg | 12% |
| Sód | 5 mg | — |
| Cynk | 0,17 mg | 2% |
| Miedź | 0,06 mg | 6% |
| Mangan | 0,11 mg | 6% |
| Selen | 0 µg | 0% |
| Witamina C | 13,7 mg | 17% |
| Tiamina (B1) | 0,04 mg | 3% |
| Ryboflawina (B2) | 0,02 mg | 1% |
| Niacyna (B3) | 0,59 mg | 4% |
| Witamina B6 | 0,08 mg | 6% |
| Kwas foliowy | 15 µg | 8% |
| Witamina B12 | 0 µg | 0% |
| Witamina A | 42 µg | 5% |
| Witamina E | 0,54 mg | 5% |
| Witamina D | 0 µg | 0% |
| Witamina K | 7,9 µg | 11% |
Wyróżnienie oznacza co najmniej 15% RWS w 100 g — „znaczącą ilość” wg załącznika XIII rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 (od tej zawartości wolno mówić o „źródle” składnika; „wysoka zawartość” to co najmniej 30%). RWS dla osoby dorosłej wg tego załącznika. Węglowodany podajemy jako przyswajalne (ogółem minus błonnik). Dane o składzie: USDA FoodData Central, SR Legacy, NDB 11529, domena publiczna.
Na co pomaga pomidor? Działanie i badania
Przegląd systematyczny z metaanalizą wykazał, że produkty z pomidorów wiązały się z niższym cholesterolem LDL, niższym poziomem interleukiny 6 i lepszą rozszerzalnością naczyń zależną od przepływu, a suplementy likopenu z niższym ciśnieniem skurczowym [1]. Pozostałe mierzone wskaźniki nie zmieniały się istotnie [1]. Przegląd z 2022 roku przypomina, że EFSA zatwierdziła tylko jedno oświadczenie dotyczące pomidorów (wodny koncentrat pomidorowy a prawidłowa agregacja płytek), a dla likopenu uznała dowody za niewystarczające; brakuje też badań interwencyjnych u zdrowych osób [2]. Nie znaleziono w użytych źródłach danych o tym, czy pomidor pomaga w odchudzaniu.
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Obniżenie cholesterolu LDL (produkty pomidorowe) | Umiarkowane | [1] |
| Poprawa funkcji naczyń (rozszerzalność zależna od przepływu) | Umiarkowane | [1] |
| Obniżenie ciśnienia skurczowego (suplementy likopenu) | Umiarkowane | [1] |
| Korzyść samego likopenu dla układu krążenia (oświadczenia zdrowotne EFSA) | Ograniczone | [2] |
Umiarkowane — Pojedyncze badania kliniczne lub spójne badania obserwacyjne. Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Świeże | sałatki, kanapki |
| Przetwory (przecier, koncentrat, sok, passata) | obróbka cieplna może zwiększać biodostępność likopenu [3] |
| Suszone | skoncentrowany smak; często w oleju lub solone |
| Pomidorki koktajlowe | małe, słodkie; na surowo |
| Liście i zielone części rośliny | nie do jedzenia — zawierają solaninę [4] |
Pomidor w kuchni
Pomidory jada się na surowo, w sałatkach, zupach, sosach i przetworach. Obróbka cieplna rozbija ściany komórkowe i przesuwa likopen w stronę izomerów cis, które organizm przyswaja łatwiej, choć ogrzewanie może też część likopenu rozkładać [3]. Odmiany różnią się smakiem: malinowe i mięsiste są słodkie, koktajlowe nadają się do jedzenia na surowo, a żółte są łagodniejsze.
Pomidor w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | Brak danych | Brak danych w użytych źródłach; w ilościach kulinarnych pomidory są zwykłym składnikiem diety. |
| Karmienie piersią | Brak danych | Brak danych w użytych źródłach. |
| Dzieci | Brak danych | Brak danych w użytych źródłach. |
| Seniorzy | Brak danych | Brak danych w użytych źródłach. |
Pomidor a choroby i diety
| Stan lub dieta | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Refluks i zgaga | Brak danych | Brak źródła w opracowaniu; reakcje są indywidualne. |
| Dieta niskohistaminowa | Brak danych | Brak źródła w opracowaniu. |
| Odchudzanie | Brak danych | Nie znaleziono badań potwierdzających, że pomidor sam w sobie odchudza. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Zielone części rośliny (liście, łodygi) zawierają solaninę i nie nadają się do jedzenia; ASPCA wymienia roślinę pomidora jako toksyczną dla psów, kotów i koni, natomiast dojrzały owoc jako nietoksyczny [4]. Brak w użytych źródłach danych o przeciwwskazaniach dla owocu; osoby z alergią pokarmową powinny zachować ostrożność.
Pomidor dla psa, kota i innych zwierząt
| Zwierzę | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Pies | Ostrożnie | ASPCA: roślina pomidora jest toksyczna (solanina), dojrzały owoc nietoksyczny; objawy po zjedzeniu roślin: ślinienie, utrata apetytu, zaburzenia żołądkowo-jelitowe, osłabienie [4]. |
| Kot | Ostrożnie | ASPCA: roślina pomidora jest toksyczna, dojrzały owoc nietoksyczny [4]. |
| Koń | Ostrożnie | ASPCA: roślina pomidora jest toksyczna, dojrzały owoc nietoksyczny [4]. |
| Królik | Brak danych | Brak danych. |
W razie objawów po zjedzeniu skontaktuj się z lekarzem weterynarii.
Uprawa, pochodzenie i odmiany
| Odmiana | Czym się wyróżnia |
|---|---|
| Pomidor malinowy | duże, mięsiste owoce o słodkim smaku, do sałatek |
| Pomidor koktajlowy | małe owoce, jedzone na surowo |
| Pomidor bawole serce | duże, wydłużone, mięsiste owoce |
| Pomidor żółty | łagodniejszy w smaku |
| Pomidor czarny i czekoladowy | ciemne odmiany o intensywnym smaku |
Przechowywanie pomidora
Dojrzałe pomidory trzymaj w temperaturze pokojowej, z dala od słońca; chłód z lodówki pogarsza smak i teksturę. Krojone lub przetworzone przechowuj w lodówce kilka dni.
Jak wybierać
Wybieraj jędrne, pachnące pomidory o równym kolorze, bez pęknięć i zagnieceń. Pomidory dojrzewające na krzaku mają zwykle lepszy smak niż zrywane zielone.
FAQ
Pomidor to owoc czy warzywo?
Pomidor po angielsku?
Czy liście pomidora są jadalne?
Czy gotowane pomidory są zdrowsze od surowych?
Czy pomidor jest toksyczny dla psa?
Źródła
- Cheng H.M. i in. Tomato and lycopene supplementation and cardiovascular risk factors: a systematic review and meta-analysis. Atherosclerosis 2017 — metaanaliza
- Cámara M. i in. Scientific Evidence of the Beneficial Effects of Tomato Products on Cardiovascular Disease and Platelet Aggregation. Frontiers in Nutrition 2022;9 — przegląd
- Freda S.A. i in. Lycopene: effect of the heat treatment in the chemical structure and bioavailability. Estudos Tecnológicos em Engenharia 2018;12(2) — przegląd
- ASPCA — Tomato Plant — baza danych
