W skrócie
Dereń jadalny (Cornus mas) to krzew lub niewielkie drzewo o jadalnych, czerwonych, kwaśnych owocach przypominających podłużne wiśnie. Owoce i liście są bogate w polifenole, w tym antocyjany i irydoidy, a ich działanie przeciwzapalne i przeciwmiażdżycowe opisano dotąd głównie w badaniach laboratoryjnych i na zwierzętach [1].
- Nazwa łacińska
- Cornus mas L.
- Po angielsku
- cornelian cherry, European cornel
- Inne nazwy
- dereń właściwy, dereń jadalny, cornus
- Kategoria
- Owoce i warzywa
- W ciąży
- W umiarkowanych ilościach
- Dla psa
- Brak danych
Na co pomaga dereń? Działanie i badania
Owoce derenia zawierają dużo antocyjanów i irydoidów, a liście — flawonoidów i kwasów fenolowych, którym przypisuje się działanie przeciwutleniające i przeciwzapalne [1]. Efekty przeciwmiażdżycowe i neuroprotekcyjne wykazano w badaniach na królikach i szczurach, nie u ludzi [1]. Dereń jest więc wartościowym owocem, ale nie ma potwierdzonych właściwości leczniczych.
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Działanie przeciwutleniające | Ograniczone | [1] |
| Działanie przeciwmiażdżycowe (obniżanie cholesterolu) | Ograniczone | [1] |
| Działanie przeciwzapalne | Ograniczone | [1] |
| Działanie neuroprotekcyjne | Ograniczone | [1] |
Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Świeże owoce | jadalne po pełnym dojrzeniu, gdy są ciemnoczerwone i miękkie |
| Konfitury, dżemy, soki | najczęstsza forma przetworów [2] |
| Nalewka | owoce zalane alkoholem; tradycyjny przetwór domowy |
| Owoce suszone | przekąska i dodatek do potraw [2] |
| Liście | badane pod kątem składu, ale bez tradycji stosowania w żywności funkcjonalnej [1] |
Dereń w kuchni
Owoce derenia są kwaśne i cierpkie, dlatego najczęściej przerabia się je na konfitury, dżemy, soki, kompoty i nalewki [2]. Niedojrzałe owoce są bardzo cierpkie [2]; najlepsze są te, które same opadają z krzewu. W kuchniach Kaukazu i Bliskiego Wschodu dereń dodaje się także do ryżu, marynuje i suszy [2].
Dereń w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | W umiarkowanych ilościach | Owoce i przetwory w ilościach spożywczych; nalewki nie. |
| Dzieci | Bezpieczne | Owoce i przetwory bez alkoholu. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Owoce derenia w ilościach spożywczych nie mają opisanych przeciwwskazań; są kwaśne, więc u osób z wrażliwym żołądkiem mogą nasilać dolegliwości. Nalewka z derenia to napój alkoholowy — nie jest środkiem leczniczym.
Dereń dla psa, kota i innych zwierząt
| Zwierzę | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Pies | Brak danych | Brak wiarygodnych danych. |
| Kot | Brak danych | Brak wiarygodnych danych. |
W razie objawów po zjedzeniu skontaktuj się z lekarzem weterynarii.
Uprawa, pochodzenie i odmiany
Dereń jadalny pochodzi z Europy Południowej i Azji Południowo-Zachodniej [2] i dobrze znosi polskie zimy. Kwitnie bardzo wcześnie, przed rozwojem liści, drobnymi żółtymi kwiatami zebranymi po 10–25 [2], co czyni go cenną rośliną miododajną. Rośnie na stanowiskach słonecznych i półcienistych, jest odporny na suszę i nadaje się na żywopłot. Owoce dojrzewają zwykle od sierpnia do września.
| Odmiana | Czym się wyróżnia |
|---|---|
| Dereń jadalny (Cornus mas) | jedyny z popularnych dereni uprawiany dla owoców |
| Dereń biały (Cornus alba), np. 'Elegantissima' | krzew ozdobny o czerwonych pędach i biało obrzeżonych liściach, sadzony na żywopłoty; nie uprawia się go dla owoców |
| Dereń kousa (Cornus kousa) | ozdobne drzewko z dużymi białymi przykwiatkami i jadalnymi, malinopodobnymi owocami |
| Dereń świdwa (Cornus sanguinea) | rodzimy krzew dziko rosnący; nie jest uprawiany dla owoców |
Przechowywanie derenia
Świeże owoce derenia przechowuj w lodówce kilka dni; twardsze dojrzewają w temperaturze pokojowej. Dobrze znoszą mrożenie i suszenie, a przetwory — konfitury i soki — przechowuje się w chłodnym, ciemnym miejscu.
FAQ
Czy owoce derenia można jeść na surowo?
Czy dereń biały jest jadalny?
Kiedy zbierać dereń?
Jakie właściwości mają liście derenia?
Dereń po angielsku?
Źródła
- Szczepaniak O.M. i in. Functional properties of Cornelian cherry (Cornus mas L.): a comprehensive review. European Food Research and Technology 2019;245:2071–2087 — przegląd
- Wikipedia — Cornus mas (nazwy, pochodzenie, zastosowania kulinarne) — omówienie
