Właściwości kadmu

Skład, działanie, bezpieczeństwo i zastosowanie

Autor: wlasciwosci.pl · Aktualizacja: 16.10.2026

W skrócie

Kadm (Cd) to miękki, srebrzysty metal ciężki używany głównie w akumulatorach niklowo-kadmowych, a do środowiska trafiający z przemysłu i dymu tytoniowego [2][3]. Jest toksyczny przede wszystkim dla nerek i kości, kumuluje się w organizmie przy powtarzanym narażeniu i jest uznany przez IARC za rakotwórczy dla ludzi [1][2][3].

Nazwa łacińska: Cadmium
Po angielsku: cadmium
Inne nazwy: Cd
Kategoria: Minerały i kamienie
Najlepiej zbadane działanie: Uszkodzenie nerek Silne
W ciąży: Unikać
Dla psa: Brak danych

Na co pomaga kadm? Działanie i badania

Kadm nie pełni żadnej funkcji w organizmie i działa wyłącznie toksycznie: jego głównym narządem docelowym są nerki, w których kumuluje się przy powtarzanym narażeniu, a wczesnym wskaźnikiem uszkodzenia jest beta-2-mikroglobulina w moczu [1][2]. Powoduje też demineralizację kości, czyli ich osłabienie i łamliwość [1][2]. Wdychany (dym tytoniowy, pyły przemysłowe) uszkadza nos, gardło i płuca; IARC klasyfikuje kadm jako rakotwórczy dla ludzi [2][3]. EFSA ustaliła tolerowane tygodniowe pobranie na 2,5 µg/kg masy ciała; przeciętne narażenie z diety w Europie (2,3 µg/kg) jest blisko tej granicy, a wegetarianie, dzieci, palacze i mieszkańcy terenów skażonych mogą ją przekraczać nawet dwukrotnie [1].

Efekt	Siła dowodów	Źródła
Uszkodzenie nerek	Silne	[1][2][3]
Demineralizacja i łamliwość kości	Silne	[1][2]
Działanie rakotwórcze u ludzi (IARC: rakotwórczy dla ludzi)	Silne	[1][2][3]
Uszkodzenie płuc i dróg oddechowych przy wdychaniu	Silne	[2]
Zaburzenia rozwoju układu nerwowego przy narażeniu w ciąży i wczesnym dzieciństwie	Ograniczone	[2]

Silne — Spójne wyniki przeglądów systematycznych lub wielu badań klinicznych u ludzi. Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce.

Jak stosować: formy i ilość

Forma	Jak stosować
Żywność	główne źródło dla niepalących: zboża, warzywa, orzechy i nasiona strączkowe, ziemniaki, podroby, skorupiaki [1][2]
Dym tytoniowy	palenie (także bierne) daje narażenie porównywalne z całą dietą [1][2][3]
Akumulatory niklowo-kadmowe	główne zastosowanie przemysłowe; źródło narażenia zawodowego i odpadów [2]
Kurz domowy i gleba na terenach skażonych	istotne źródło dla dzieci i mieszkańców okolic zakładów [1][2]

Ile kadmu dziennie i kiedy

Nie podajemy dawek: kadm jest trucizną bez żadnego zastosowania w żywieniu, suplementacji ani leczeniu. Jedyną oficjalną liczbą jest norma bezpieczeństwa: tolerowane tygodniowe pobranie (TWI) wg EFSA wynosi 2,5 µg/kg masy ciała i zostało ustalone na podstawie wczesnych zmian w czynności nerek [1]. Przeciętny Europejczyk pobiera z dietą ok. 2,3 µg/kg tygodniowo, a osoby jedzące dużo 3,0 µg/kg, dlatego EFSA uznała, że narażenie populacji trzeba zmniejszać [1].

Kadm w kuchni

Kadmu nie da się uniknąć w diecie, bo rośliny pobierają go z gleby: w Europie najwięcej wnoszą produkty zbożowe, warzywa, orzechy i nasiona roślin strączkowych, ziemniaki oraz mięso i przetwory mięsne [1]. Wysokie stężenia mają wodorosty, ryby i owoce morza (zwłaszcza mięczaki i skorupiaki), grzyby, czekolada, podroby i niektóre suplementy diety, ale jada się je rzadziej [1][2][3]. Dieta wegetariańska oparta na zbożach i warzywach może dawać pobranie do 5,4 µg/kg tygodniowo, czyli ponad dwukrotność TWI [1].

Kadm w ciąży, dla dzieci i seniorów

Grupa	Ocena	Co warto wiedzieć
Ciąża	Unikać	Badania na zwierzętach wskazują, że narażenie w ciąży zaburza rozwój układu nerwowego potomstwa; ATSDR uznaje te skutki za istotne dla ludzi [2].
Karmienie piersią	Unikać	Brak odrębnych danych w użytych źródłach; obowiązuje unikanie dymu tytoniowego i produktów o wysokiej zawartości kadmu [1][2].
Dzieci	Unikać	Pobierają więcej kadmu na kilogram masy ciała niż dorośli, a dodatkowym źródłem jest kurz domowy [1][2].
Seniorzy	Unikać	Kadm nasila demineralizację kości i uszkadza nerki [1][2].

Kadm a choroby i diety

Stan lub dieta	Ocena	Co warto wiedzieć
Choroby nerek	Unikać	Nerki są głównym narządem docelowym kadmu [1][2].
Osteoporoza	Unikać	Kadm powoduje demineralizację kości [1][2].
Dieta wegetariańska	Ostrożnie	Zboża, warzywa, orzechy i strączkowe są głównym źródłem kadmu; pobranie wegetarian sięga 5,4 µg/kg tygodniowo [1].
Palenie tytoniu	Unikać	Dym tytoniowy daje narażenie porównywalne z całą dietą [1][2].

Przeciwwskazania i skutki uboczne

Ostre zatrucie kadmem zdarza się głównie po wdychaniu oparów lub pyłu w pracy z metalem: pojawiają się duszność i kaszel, a z czasem uszkodzenie nosa, gardła i płuc [2]. Znacznie częstsze jest zatrucie przewlekłe, które przez lata nie daje objawów, a kończy się uszkodzeniem nerek oraz osłabieniem i łamliwością kości [1][2][3]. Przy objawach po narażeniu zawodowym lub po połknięciu związku kadmu zadzwoń pod 112 lub do ośrodka toksykologicznego i nie czekaj. Szczególnie narażone są dzieci (większe pobranie na kilogram masy ciała, kurz domowy), palacze, wegetarianie i mieszkańcy terenów skażonych [1][2]. Badania kadmu w moczu i krwi nie przewidują, czy rozwinie się choroba, i nie są rutynowo wykonywane; zleca je lekarz [2].

Kadm dla psa, kota i innych zwierząt

Zwierzę	Ocena	Co warto wiedzieć
Pies	Brak danych	Brak danych w użytych źródłach; przy podejrzeniu połknięcia baterii skontaktuj się z weterynarzem.
Kot	Brak danych	Brak danych w użytych źródłach.

W razie objawów po zjedzeniu skontaktuj się z lekarzem weterynarii.

Uprawa, pochodzenie i odmiany

Kadm (Cd, liczba atomowa 48) to miękki, ciągliwy, srebrzystobiały metal występujący w skorupie ziemskiej w niewielkich ilościach, zwykle razem z rudami cynku. Naturalnie jest go w środowisku mało, ale działalność człowieka znacznie podniosła jego poziom; przenosi się na duże odległości z powietrzem i kumuluje w organizmach, szczególnie w mięczakach i skorupiakach [3]. Głównym zastosowaniem są akumulatory niklowo-kadmowe, coraz częściej zastępowane litowo-jonowymi [2].

Jak wybierać

Najwięcej zyskasz, nie paląc i unikając biernego palenia, bo dym tytoniowy jest dla palaczy źródłem kadmu porównywalnym z całą dietą [1][2]. Zużyte baterie i elektronikę oddawaj do punktów zbiórki, a mieszkając w pobliżu zakładów przemysłowych, nie pozwalaj dzieciom bawić się na skażonej ziemi [2]. Urozmaicona dieta, bez opierania się na jednym produkcie o wysokiej zawartości kadmu (np. wodorostach lub suplementach), rozkłada narażenie; stężenie kadmu mierzy się w moczu, który najlepiej odzwierciedla długotrwałe obciążenie organizmu [1][2].

Charakter informacyjny Ta strona opisuje skład, zastosowanie i wyniki badań wraz z oceną siły dowodów. Nie zastępuje porady lekarza, farmaceuty, dietetyka ani lekarza weterynarii — zwłaszcza w ciąży, przy chorobach przewlekłych i przyjmowaniu leków.

FAQ

Kadm po angielsku?

cadmium (symbol Cd).

Gdzie występuje kadm w żywności?

Najwięcej w zbożach, warzywach, orzechach, strączkowych i ziemniakach; wysokie stężenia mają wodorosty, mięczaki, skorupiaki, grzyby, czekolada i podroby [1][2].

Czy kadm jest rakotwórczy?

Tak, IARC i amerykański Departament Zdrowia uznają kadm za rakotwórczy dla ludzi, a EPA za prawdopodobny kancerogen przy wdychaniu [2].

Jak sprawdzić narażenie na kadm?

Oznaczeniem w moczu (długotrwałe obciążenie) lub we krwi (niedawne narażenie); badanie zleca lekarz, a wynik nie przesądza o rozwoju choroby [2].

Czy palenie zwiększa ilość kadmu w organizmie?

Tak, dym tytoniowy zawiera kadm, a u palaczy daje narażenie porównywalne z całą dietą; dotyczy to też palaczy biernych [1][2].