W skrócie
Mirabelka to drobna, żółta lub czerwonawa śliwka — botanicznie odmiana śliwy domowej Prunus domestica subsp. syriaca, choć w Polsce tą nazwą potocznie określa się też dziko rosnącą ałyczę (Prunus cerasifera) [1][2]. Jak inne śliwki zawiera związki fenolowe, ale badania nad zdrowotnym działaniem śliwek dotyczą głównie suszonych śliwek i ich jakość jest niska [3].
- Nazwa łacińska
- Prunus domestica subsp. syriaca
- Po angielsku
- mirabelle plum
- Inne nazwy
- śliwa mirabelka, mirabela; potocznie ałycza, śliwa wiśniowa (Prunus cerasifera)
- Kategoria
- Owoce i warzywa
- Kalorie
- 46 kcal w 100 g
- W ciąży
- Bezpieczne
- Dla psa
- Ostrożnie
Wartości odżywcze mirabelki
| Składnik | Wartość w 100 g | % RWS |
|---|---|---|
| Wartość energetyczna | 46 kcal | — |
| Białko | 0,7 g | — |
| Tłuszcz | 0,28 g | — |
| w tym kwasy nasycone | 0,02 g | — |
| Węglowodany przyswajalne | 10 g | — |
| w tym cukry | 9,9 g | — |
| Błonnik | 1,4 g | — |
| Woda | 87,2 g | — |
| Wapń | 6 mg | 1% |
| Żelazo | 0,17 mg | 1% |
| Magnez | 7 mg | 2% |
| Fosfor | 16 mg | 2% |
| Potas | 157 mg | 8% |
| Sód | 0 mg | — |
| Cynk | 0,1 mg | 1% |
| Miedź | 0,06 mg | 6% |
| Mangan | 0,05 mg | 3% |
| Selen | 0 µg | 0% |
| Witamina C | 9,5 mg | 12% |
| Tiamina (B1) | 0,03 mg | 3% |
| Ryboflawina (B2) | 0,03 mg | 2% |
| Niacyna (B3) | 0,42 mg | 3% |
| Witamina B6 | 0,03 mg | 2% |
| Kwas foliowy | 5 µg | 2% |
| Witamina B12 | 0 µg | 0% |
| Witamina A | 17 µg | 2% |
| Witamina E | 0,26 mg | 2% |
| Witamina D | 0 µg | 0% |
| Witamina K | 6,4 µg | 9% |
Wyróżnienie oznacza co najmniej 15% RWS w 100 g — „znaczącą ilość” wg załącznika XIII rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 (od tej zawartości wolno mówić o „źródle” składnika; „wysoka zawartość” to co najmniej 30%). RWS dla osoby dorosłej wg tego załącznika. Węglowodany podajemy jako przyswajalne (ogółem minus błonnik). Dane o składzie: USDA FoodData Central, SR Legacy, NDB 09279, domena publiczna.
Na co pomaga mirabelka? Działanie i badania
Mirabelki nie mają własnych badań klinicznych — wiedza o działaniu pochodzi z badań nad śliwkami (Prunus domestica i Prunus salicina) [3]. Przegląd systematyczny 73 prac opisał wpływ śliwek na parametry antyoksydacyjne, funkcje poznawcze, kości i czynniki ryzyka sercowo-naczyniowego, ale autorzy ocenili poziom dowodów jako niski, a większość badań na ludziach dotyczyła suszonych śliwek [3]. Świeże mirabelki to po prostu owoc wzbogacający dietę w błonnik i polifenole.
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Poprawa funkcji poznawczych i zdrowia kości (śliwki ogólnie) | Ograniczone | [3] |
| Działanie antyoksydacyjne (śliwki ogólnie) | Ograniczone | [3] |
| Działanie lecznicze liści i kwiatów mirabelki | Niepotwierdzone | [3] |
Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce. Niepotwierdzone — Badania nie potwierdziły efektu albo go nie badano.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Świeże owoce | jedzone ze skórką, bez pestki |
| Kompot i sok | popularne przetwory domowe |
| Dżem, konfitura, powidła | odmiana z Metz nadaje się najlepiej do dżemu [1] |
| Nalewka, wódka owocowa | w Lotaryngii wyrabia się z mirabelek eau-de-vie [1] |
Mirabelka w kuchni
Mirabelki je się na surowo oraz robi z nich kompoty, dżemy, konfitury, ciasta i tarty [1]. Kwaśniejsze owoce ałyczy lepiej sprawdzają się w przetworach i sosach — w kuchni gruzińskiej robi się z nich sos tkemali [2]. Pestek nie rozgniataj w przetworach i nalewkach dłużej macerowanych, bo zawierają glikozydy cyjanogenne [4].
Mirabelka w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | Bezpieczne | Jako zwykły owoc, dobrze umyty. |
| Dzieci | W umiarkowanych ilościach | Usuń pestki — ryzyko zadławienia; w nadmiarze mogą działać przeczyszczająco. |
Mirabelka a choroby i diety
| Stan lub dieta | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Dieta low FODMAP | Ostrożnie | Śliwki zawierają sorbitol, który u osób z IBS może nasilać dolegliwości. |
| Cukrzyca | W umiarkowanych ilościach | Owoc — uwzględnij w bilansie węglowodanów. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Świeże mirabelki są bezpieczne dla większości osób; zjedzone w dużej ilości mogą powodować wzdęcia i biegunkę. Nie spożywaj rozgniecionych pestek ani naparów z liści — rośliny z rodzaju Prunus zawierają w pestkach i liściach glikozydy cyjanogenne [4].
Mirabelka dla psa, kota i innych zwierząt
| Zwierzę | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Pies | Ostrożnie | Pestki, liście i łodygi roślin z rodzaju Prunus są toksyczne (glikozydy cyjanogenne) [4]; miąższ bez pestki w małej ilości. |
| Kot | Unikać | Liście, łodygi i pestki Prunus są toksyczne dla kotów [4]. |
| Koń | Unikać | Liście, zwłaszcza więdnące, są toksyczne dla koni [4]. |
W razie objawów po zjedzeniu skontaktuj się z lekarzem weterynarii.
Uprawa, pochodzenie i odmiany
Mirabelka (Prunus domestica subsp. syriaca) pochodzi prawdopodobnie z Anatolii; dziś najwięcej, ok. 80% światowej produkcji, daje francuska Lotaryngia, gdzie uprawia się dwa typy: z Nancy i z Metz [1]. Ałycza (Prunus cerasifera) pochodzi z Europy Południowo-Wschodniej i Azji Zachodniej, jest wytrzymała i często wykorzystywana jako podkładka dla innych drzew pestkowych [2]. W Polsce ałycza rośnie dziko przy drogach i na miedzach; drzewa z sadzonek owocują zwykle po kilku latach.
| Odmiana | Czym się wyróżnia |
|---|---|
| Mirabelka z Nancy | słodsza, najlepsza do jedzenia na surowo [1] |
| Mirabelka z Metz | mniejsza, jędrniejsza, bez czerwonych plamek; do dżemów [1] |
| Ałycza żółta i czerwona | potocznie „dzika mirabelka”; owoce żółte lub czerwone [2] |
| Ałycza o purpurowych liściach | forma ozdobna z ciemnofioletowymi owocami [2] |
Przechowywanie mirabelki
Dojrzałe mirabelki są delikatne — w lodówce wytrzymują kilka dni. Na dłużej można je zamrozić bez pestek lub przerobić na kompot i dżem.
Jak wybierać
Wybieraj owoce jędrne, z lekkim nalotem, pachnące. Mirabelki z Lotaryngii objęte są chronionym oznaczeniem geograficznym „Mirabelle de Lorraine” z minimalną średnicą owocu 22 mm [1].
FAQ
Czym różni się mirabelka od ałyczy?
Czy czerwone i fioletowe mirabelki to też mirabelki?
Czy liście i kwiaty mirabelki mają właściwości lecznicze?
Mirabelka po angielsku?
Źródła
- Wikipedia — Mirabelle plum — omówienie
- Wikipedia — Prunus cerasifera — omówienie
- Igwe E.O., Charlton K.E. A systematic review on the health effects of plums (Prunus domestica and Prunus salicina). Phytotherapy Research 2016 — przegląd systematyczny
- ASPCA — Cherry (Prunus spp.), rośliny toksyczne — baza danych
