W skrócie
Likopen to czerwony karotenoid występujący głównie w pomidorach, nieposiadający aktywności witaminy A. Metaanaliza badań interwencyjnych z 2010 roku wykazała, że dawki co najmniej 25 mg dziennie obniżały LDL o około 10%, jednak inne źródło ocenia dowody na wpływ na serce jako niewystarczające [1][2].
- Po angielsku
- lycopene
- Inne nazwy
- likopen, barwnik pomidorowy
- Kategoria
- Witaminy i suplementy
- W ciąży
- W umiarkowanych ilościach
Właściwości chemiczne i fizyczne likopenu
Likopen to acykliczny węglowodór z grupy karotenoidów (tetraterpen) o układzie sprzężonych wiązań podwójnych, odpowiedzialny za czerwoną barwę pomidorów.
| Właściwość | Wartość |
|---|---|
| Wzór sumaryczny | C40H56 |
| Masa molowa | 536,89 g/mol |
| Numer CAS | 502-65-8 |
| Nazwa systematyczna | ψ,ψ-karoten |
| Postać | czerwony do ciemnoczerwonego proszek lub kryształy |
| Temperatura topnienia | 169 °C (rozkład) |
Dane: TCI — Lycopene (L0257). Wartości dla czystej substancji w warunkach standardowych; preparaty handlowe mogą się różnić.
Na co pomaga likopen? Działanie i badania
Likopen jest antyoksydantem z grupy karotenoidów. Metaanaliza badań interwencyjnych (Maturitas, 2010) obejmująca 12 badań wskazała spadek LDL o około 10% przy dawkach co najmniej 25 mg na dobę oraz obniżenie ciśnienia skurczowego o około 5 mmHg tylko u osób z nadciśnieniem; badania trwały zwykle 2–6 tygodni [1]. Natomiast baza Natural Medicines podaje, że większe spożycie przetworów pomidorowych nie obniża ryzyka raka pęcherza ani piersi i brak jest dobrych dowodów na korzyści w chorobach serca i nadciśnieniu [2].
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Obniża LDL przy dawkach co najmniej 25 mg dziennie | Ograniczone | [1] |
| Obniża ciśnienie krwi | Sprzeczne | [1][2] |
| Zmniejsza ryzyko raka pęcherza lub piersi | Niepotwierdzone | [2] |
| Obniża glukozę w cukrzycy | Niepotwierdzone | [2] |
Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce. Sprzeczne — Wyniki badań się wykluczają. Niepotwierdzone — Badania nie potwierdziły efektu albo go nie badano.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Pomidory i przetwory | główne źródło w diecie |
| Suplementy z likopenem | w badaniach stosowano 4–44 mg dziennie [1]; stosuj po konsultacji z lekarzem |
| Ekstrakt z pomidora | np. Lyc-O-Mato, uznawany za prawdopodobnie bezpieczny do 8 tygodni [2] |
Ile likopenu dziennie i kiedy
Brak oficjalnego zalecanego spożycia likopenu. W metaanalizie badań interwencyjnych dawki wynosiły od 4 do 44 mg na dobę, a efekt na cholesterol obserwowano od 25 mg [1]. Ilości z żywności są bezpieczne, a suplementy warto omówić z lekarzem.
Likopen w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | W umiarkowanych ilościach | Pomidory w żywności są powszechnie spożywane; dla ekstraktów brak wystarczających danych [2]. |
| Karmienie piersią | W umiarkowanych ilościach | Pozostań przy ilościach z żywności [2]. |
| Dzieci | Brak danych | Brak badań suplementów. |
| Seniorzy | Po konsultacji z lekarzem | Przy lekach na ciśnienie lub cholesterol skonsultuj suplementy. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Likopen z żywności jest bezpieczny, natomiast duże ilości liści lub zielonych pomidorów mogą być niebezpieczne i powodować zatrucie [2]. Dla suplementów brak danych długoterminowych, a ekstrakt Lyc-O-Mato uznano za prawdopodobnie bezpieczny do 8 tygodni [2].
FAQ
Źródła
- Omówienie metaanalizy: Protective effect of lycopene on serum cholesterol and blood pressure (Maturitas 2010) — FoundMyFitness — omówienie
- WebMD (Natural Medicines) — Tomato — baza danych
