W skrócie
Kobylak to polska nazwa ludowa szczawiu kędzierzawego (Rumex crispus), wieloletniej rośliny z rodziny rdestowatych, której korzeń bywa używany tradycyjnie jako łagodny środek przeczyszczający [1][2]. Zawiera dużo kwasu szczawiowego, a działanie lecznicze nie ma potwierdzenia w badaniach klinicznych [2].
- Nazwa łacińska
- Rumex crispus L.
- Po angielsku
- curled dock, curly dock, yellow dock
- Inne nazwy
- szczaw kędzierzawy, szczaw koński
- Kategoria
- Zioła i rośliny
- Kalorie
- 22 kcal w 100 g
- W ciąży
- Unikać
Wartości odżywcze kobylaka
| Składnik | Wartość w 100 g | % RWS |
|---|---|---|
| Wartość energetyczna | 22 kcal | — |
| Białko | 2 g | — |
| Tłuszcz | 0,7 g | — |
| Węglowodany przyswajalne | 0,3 g | — |
| Błonnik | 2,9 g | — |
| Woda | 93 g | — |
| Wapń | 44 mg | 6% |
| Żelazo | 2,4 mg | 17% |
| Magnez | 103 mg | 27% |
| Fosfor | 63 mg | 9% |
| Potas | 390 mg | 20% |
| Sód | 4 mg | — |
| Cynk | 0,2 mg | 2% |
| Miedź | 0,13 mg | 13% |
| Mangan | 0,35 mg | 17% |
| Selen | 0,9 µg | 2% |
| Witamina C | 48 mg | 60% |
| Tiamina (B1) | 0,04 mg | 4% |
| Ryboflawina (B2) | 0,1 mg | 7% |
| Niacyna (B3) | 0,5 mg | 3% |
| Witamina B6 | 0,12 mg | 9% |
| Kwas foliowy | 13 µg | 6% |
| Witamina B12 | 0 µg | 0% |
| Witamina A | 200 µg | 25% |
| Witamina D | 0 µg | 0% |
Wyróżnienie oznacza co najmniej 15% RWS w 100 g — „znaczącą ilość” wg załącznika XIII rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 (od tej zawartości wolno mówić o „źródle” składnika; „wysoka zawartość” to co najmniej 30%). RWS dla osoby dorosłej wg tego załącznika. Węglowodany podajemy jako przyswajalne (ogółem minus błonnik). Dane o składzie: USDA FoodData Central, SR Legacy, NDB 11616, domena publiczna.
Na co pomaga kobylak? Działanie i badania
Korzeń kobylaka jest tradycyjnie używany jako łagodny środek przeczyszczający i „oczyszczający krew” oraz przy chorobach skóry, a nasiona w Indiach i Pakistanie przy biegunce [1][2]. Przegląd z 2015 r. opisuje w korzeniach związki antrachinonowe, m.in. emodynę i aloe-emodynę [2]. Opis „łagodnego i bezpiecznego środka przeczyszczającego” pochodzi tam ze źródeł tradycyjnych, a nie z badań bezpieczeństwa [2]. Badań klinicznych na ludziach w cytowanych źródłach brak.
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Łagodnie przeczyszcza (korzeń, zastosowanie tradycyjne) | Niepotwierdzone | [1][2] |
| Działa ściągająco, żółciopędnie i przeciwbiegunkowo (zastosowania tradycyjne) | Niepotwierdzone | [1][2] |
Niepotwierdzone — Badania nie potwierdziły efektu albo go nie badano.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Młode liście | jadalne na surowo lub gotowane, tylko bardzo młode — starsze są gorzkie [1] |
| Korzeń | tradycyjny surowiec ziołowy, najbardziej aktywna część rośliny [1] |
| Nasiona | mielone na mąkę lub palone jako namiastka kawy [1] |
Ile kobylaka dziennie i kiedy
Brak badań, które określałyby bezpieczną dawkę leczniczą kobylaka. Nadmierne dawki mogą powodować dolegliwości żołądkowe, nudności i zapalenie skóry, a przed stosowaniem leczniczym zaleca się konsultację ze specjalistą [1].
Kobylak w kuchni
Młode liście kobylaka można jeść na surowo w sałatkach lub gotowane w zupach i jako warzywo, ale tylko bardzo młode, bo starsze są gorzkie [1]. Gotowanie zmniejsza zawartość kwasu szczawiowego [1]. Oznaczono w nim 517–697 mg kwasu szczawiowego na 100 g, a stosunek szczawianów do wapnia był najwyższy wśród badanych roślin, więc większe ilości mogą ograniczać dostępność wapnia z diety [2].
Kobylak w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | Unikać | Źródło zaleca unikanie w ciąży z powodu dużej zawartości kwasu szczawiowego [1]. |
| Karmienie piersią | Unikać | Źródło zaleca unikanie w okresie karmienia [1]. |
| Dzieci | Po konsultacji z lekarzem | Brak badań; dla rodzaju Rumex opisywano zatrucia szczawianami, głównie u dzieci [2]. |
Kobylak a choroby i diety
| Stan lub dieta | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Kamica nerkowa | Unikać | Duża zawartość szczawianów; przy dużych ilościach możliwe kamienie nerkowe [1][2]. |
| Dna moczanowa i choroby stawów | Ostrożnie | Źródło zaleca ostrożność przy reumatyzmie, artretyzmie i dnie [1]. |
| Choroby nerek | Po konsultacji z lekarzem | Szczawiany mogą sprzyjać kamicy i obciążać nerki; skonsultuj z lekarzem [2]. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Kobylak zawiera dużo kwasu szczawiowego, który wiąże wapń i inne minerały, a w dużych ilościach może sprzyjać kamicom nerkowym i zmniejszać wchłanianie żelaza [1][2]. Ostrożność powinny zachować osoby z kamicą nerkową, dną moczanową, reumatyzmem, artretyzmem i nadkwasotą oraz kobiety w ciąży i karmiące [1]. Nadmiar może wywołać nudności i zapalenie skóry [1].
Uprawa, pochodzenie i odmiany
Kobylak to w pełni mrozoodporna bylina dorastająca do ok. 0,6 m (strefy USDA 4–8), rosnąca na glebach piaszczystych, gliniastych i ciężkich, najlepiej wilgotnych, w słońcu lub półcieniu [1]. W Wielkiej Brytanii jest poważnym chwastem rolniczym, a skłonność do inwazyjności zależy od regionu [1].
Jak wybierać
Zbieraj wyłącznie pewnie rozpoznane rośliny z czystych miejsc. Ostrzeżenie: autor bazy PFAF zgłosił nudności i wymioty po użyciu korzenia kobylaka w przepisie w miejsce korzenia łopianu [1].
FAQ
Źródła
- Plants For A Future — Rumex crispus — baza danych
- Vasas A., Orbán-Gyapai O., Hohmann J. The Genus Rumex: Review of traditional uses, phytochemistry and pharmacology. J Ethnopharmacol 2015;175:198-228 — przegląd
