Winogrona – Właściwości

W skrócie

Winogrona to owoce winorośli właściwej (Vitis vinifera), jedzone na surowo, suszone jako rodzynki i przerabiane na sok i wino. Są przede wszystkim słodkim owocem o wysokiej zawartości cukrów; korzyści zdrowotne przypisywane winogronom dotyczą głównie ekstraktów z pestek i liści [2][3]. Winogrona i rodzynki są toksyczne dla psów [1].

Nazwa łacińska: Vitis vinifera L.
Po angielsku: grapes
Inne nazwy: winogrono, owoce winorośli
Kategoria: Owoce i warzywa
Kalorie: 69 kcal w 100 g
Najlepiej zbadane działanie: Ekstrakt z liści łagodzi objawy przewlekłej niewydolności żylnej Umiarkowane
W ciąży: Bezpieczne
Dla psa: Unikać

Wartości odżywcze winogron

Składnik	Wartość w 100 g	% RWS
Wartość energetyczna	69 kcal	—
Białko	0,72 g	—
Tłuszcz	0,16 g	—
w tym kwasy nasycone	0,05 g	—
Węglowodany przyswajalne	17,2 g	—
w tym cukry	15,5 g	—
Błonnik	0,9 g	—
Woda	80,5 g	—
Wapń	10 mg	1%
Żelazo	0,36 mg	3%
Magnez	7 mg	2%
Fosfor	20 mg	3%
Potas	191 mg	10%
Sód	2 mg	—
Cynk	0,07 mg	1%
Miedź	0,13 mg	13%
Mangan	0,07 mg	4%
Selen	0,1 µg	0%
Witamina C	3,2 mg	4%
Tiamina (B1)	0,07 mg	6%
Ryboflawina (B2)	0,07 mg	5%
Niacyna (B3)	0,19 mg	1%
Witamina B6	0,09 mg	6%
Kwas foliowy	2 µg	1%
Witamina B12	0 µg	0%
Witamina A	3 µg	0%
Witamina E	0,19 mg	2%
Witamina D	0 µg	0%
Witamina K	14,6 µg	19%

Wyróżnienie oznacza co najmniej 15% RWS w 100 g — „znaczącą ilość” wg załącznika XIII rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 (od tej zawartości wolno mówić o „źródle” składnika; „wysoka zawartość” to co najmniej 30%). RWS dla osoby dorosłej wg tego załącznika. Węglowodany podajemy jako przyswajalne (ogółem minus błonnik). Dane o składzie: USDA FoodData Central, SR Legacy, NDB 09132, domena publiczna.

Na co pomaga winogrona? Działanie i badania

Same owoce winogron nie mają potwierdzonego działania leczniczego — to źródło cukrów, wody i polifenoli. Ekstrakt z pestek winogron w przeglądzie 19 badań obniżał ciśnienie rozkurczowe, ale nie skurczowe [2]. Ekstrakt z liści winorośli jest w UE uznanym produktem leczniczym przy przewlekłej niewydolności żylnej (obrzęki, uczucie ciężkich nóg) [3].

Efekt	Siła dowodów	Źródła
Ekstrakt z pestek obniża ciśnienie rozkurczowe	Ograniczone	[2]
Ekstrakt z liści łagodzi objawy przewlekłej niewydolności żylnej	Umiarkowane	[3]

Umiarkowane — Pojedyncze badania kliniczne lub spójne badania obserwacyjne. Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce.

Jak stosować: formy i ilość

Forma	Jak stosować
Świeże owoce	jasne (zielone) i ciemne (czerwone, czarne); ciemne zawierają więcej barwników antocyjanów
Rodzynki	suszone winogrona; skoncentrowane źródło cukru
Sok winogronowy	bez błonnika; łatwo wypić dużo cukru
Ekstrakt z pestek	suplement; dobrze tolerowany, badany przy nadciśnieniu [2]
Ekstrakt z liści	lek roślinny na niewydolność żylną, tylko dla dorosłych [3]
Olej z pestek	olej kuchenny i kosmetyczny

Ile winogron dziennie i kiedy

Winogrona je się jak inne owoce — garść to jedna porcja owoców. Ekstrakt z liści winorośli przy niewydolności żylnej stosuje się zwykle przez 12 tygodni; dłuższe stosowanie wymaga konsultacji z lekarzem [3].

Winogrona w kuchni

Winogrona je się na surowo, dodaje do sałatek, deserów i desek serów, a rodzynki do wypieków i kaszy. Liście winorośli zawija się z nadzieniem ryżowym w kuchni greckiej i tureckiej (dolmades). Odmiany typu Cotton Candy smakują jak wata cukrowa dzięki krzyżowaniu, a nie dodatkom.

Winogrona w ciąży, dla dzieci i seniorów

Grupa	Ocena	Co warto wiedzieć
Ciąża	Bezpieczne	Owoce w zwykłych ilościach; o bezpieczeństwie ekstraktu z pestek w ciąży wiadomo niewiele [2].
Karmienie piersią	Bezpieczne	Owoce w zwykłych ilościach.
Dzieci	Ostrożnie	Małym dzieciom przekrawaj winogrona wzdłuż — całe owoce grożą zadławieniem.
Seniorzy	Bezpieczne	Przy cukrzycy — patrz dieta.

Winogrona a choroby i diety

Stan lub dieta	Ocena	Co warto wiedzieć
Cukrzyca	W umiarkowanych ilościach	Winogrona są słodkie; licz je w dziennym limicie węglowodanów, unikaj soku i dużych porcji rodzynek.
Odchudzanie	W umiarkowanych ilościach	Łatwo zjeść ich dużo; porcja to garść.
Dieta ketogeniczna	Unikać	Zbyt dużo cukrów.

Przeciwwskazania i skutki uboczne

Owoce winogron są bezpieczne dla większości osób; przeciwwskazaniem jest alergia. Ekstrakt z liści winorośli jest przeznaczony tylko dla dorosłych i może wywołać m.in. nudności, dolegliwości żołądkowe i reakcje skórne [3]. Przyjmując leki, skonsultuj ekstrakt z pestek z lekarzem [2].

Winogrona dla psa, kota i innych zwierząt

Zwierzę	Ocena	Co warto wiedzieć
Pies	Unikać	Winogrona i rodzynki mogą uszkodzić nerki; prawdopodobną przyczyną jest kwas winowy [1].
Kot	Unikać	Nie podawaj — ze względu na toksyczność dla psów zaleca się unikać także u kotów [1].
Kury	W umiarkowanych ilościach	Jako przysmak w małych ilościach.
Królik	Brak danych	Brak pewnych danych.

W razie objawów po zjedzeniu skontaktuj się z lekarzem weterynarii.

Uprawa, pochodzenie i odmiany

Winorośl uprawia się w Polsce w ciepłych, nasłonecznionych miejscach, najlepiej przy południowej ścianie. W ogrodach sadzi się odmiany odporne na mróz i choroby grzybowe, sadzonki najlepiej w kwietniu lub maju. Owoce dojrzewają od sierpnia do października.

Odmiana	Czym się wyróżnia
Jasne (białe, zielone)	np. Thompson Seedless, Hibernal; zwykle mniej cierpkie
Ciemne (czerwone, czarne)	np. Red Globe, Regent; więcej barwników w skórce
Cotton Candy	jasne, bardzo słodkie, o smaku waty cukrowej
Mołdawskie	potoczna nazwa ciemnych, aromatycznych winogron z Mołdawii, np. odmiany Moldova
Bezpestkowe	dla wygody jedzenia; nie mają oleistych pestek

Przechowywanie winogron

Winogrona przechowuj w lodówce, nieumyte, na gałązkach — zachowają świeżość około tygodnia. Myj je tuż przed jedzeniem. Można je zamrozić i jeść jak lody owocowe.

Jak wybierać

Wybieraj grona jędrne, pełne, mocno trzymające się zielonych, elastycznych szypułek. Biały nalot na skórce jest naturalny. Unikaj grona z miękkimi, pomarszczonymi lub pleśniejącymi owocami.

Charakter informacyjny Ta strona opisuje skład, zastosowanie i wyniki badań wraz z oceną siły dowodów. Nie zastępuje porady lekarza, farmaceuty, dietetyka ani lekarza weterynarii — zwłaszcza w ciąży, przy chorobach przewlekłych i przyjmowaniu leków.

FAQ

Czy winogrona można dawać psu?

Nie. Winogrona i rodzynki mogą u psów uszkodzić nerki [1].

Czy można jeść winogrona w ciąży?

Tak, w zwykłych ilościach jak inne owoce, po dokładnym umyciu.

Czy winogrona trzeba jeść ze skórką i pestkami?

Skórka jest jadalna i zawiera najwięcej barwników. Pestki można zjeść lub wypluć; ekstrakt z pestek to osobny suplement [2].

Czym są winogrona Cotton Candy?

To odmiana jasnych winogron wyhodowana przez krzyżowanie, o smaku przypominającym watę cukrową.

Winogrona po angielsku?

grapes.

Źródła

ASPCA — People Foods to Avoid Feeding Your Pets — baza danych
NCCIH — Grape Seed Extract — omówienie
European Medicines Agency — Vitis viniferae folium (monografia HMPC) — monografia

Bazy wartości odżywczych

USDA FoodData Central (zbiór SR Legacy) — baza składu żywności Departamentu Rolnictwa USA, dane w domenie publicznej, rekord NDB 09132. Wartości dotyczą 100 g części jadalnej w formie opisanej w rekordzie; produkty krajowe mogą się nieco różnić.

Podstawa prawna wartości referencyjnych

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011, załącznik XIII — referencyjne wartości spożycia oraz „znacząca ilość” (15% RWS w 100 g). Oświadczenia „źródło” (≥15%) i „wysoka zawartość” (≥30%) reguluje rozporządzenie (WE) nr 1924/2006.

Właściwości winogron