W skrócie
Botwina to młode liście, a często także łodygi i małe buraczki, z buraka ćwikłowego (Beta vulgaris subsp. vulgaris), jedzone jak warzywo liściaste. Młode liście jada się na surowo, a starsze zwykle gotuje lub dusi, a ugotowane przypominają smakiem i konsystencją szpinak [4]. Jako zielone warzywo liściaste jest ważna dla osób na lekach przeciwzakrzepowych z powodu witaminy K [1].
- Nazwa łacińska
- Beta vulgaris subsp. vulgaris
- Po angielsku
- beet greens
- Inne nazwy
- liście buraka, botwinka
- Kategoria
- Owoce i warzywa
- Kalorie
- 22 kcal w 100 g
- W ciąży
- Brak danych
Wartości odżywcze botwiny
| Składnik | Wartość w 100 g | % RWS |
|---|---|---|
| Wartość energetyczna | 22 kcal | — |
| Białko | 2,2 g | — |
| Tłuszcz | 0,13 g | — |
| w tym kwasy nasycone | 0,02 g | — |
| Węglowodany przyswajalne | 0,63 g | — |
| w tym cukry | 0,5 g | — |
| Błonnik | 3,7 g | — |
| Woda | 91 g | — |
| Wapń | 117 mg | 15% |
| Żelazo | 2,6 mg | 18% |
| Magnez | 70 mg | 19% |
| Fosfor | 41 mg | 6% |
| Potas | 762 mg | 38% |
| Sód | 226 mg | — |
| Cynk | 0,38 mg | 4% |
| Miedź | 0,19 mg | 19% |
| Mangan | 0,39 mg | 20% |
| Selen | 0,9 µg | 2% |
| Witamina C | 30 mg | 38% |
| Tiamina (B1) | 0,1 mg | 9% |
| Ryboflawina (B2) | 0,22 mg | 16% |
| Niacyna (B3) | 0,4 mg | 2% |
| Witamina B6 | 0,11 mg | 8% |
| Kwas foliowy | 15 µg | 8% |
| Witamina B12 | 0 µg | 0% |
| Witamina A | 316 µg | 40% |
| Witamina E | 1,5 mg | 12% |
| Witamina D | 0 µg | 0% |
| Witamina K | 400 µg | 533% |
Wyróżnienie oznacza co najmniej 15% RWS w 100 g — „znaczącą ilość” wg załącznika XIII rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 (od tej zawartości wolno mówić o „źródle” składnika; „wysoka zawartość” to co najmniej 30%). RWS dla osoby dorosłej wg tego załącznika. Węglowodany podajemy jako przyswajalne (ogółem minus błonnik). Dane o składzie: USDA FoodData Central, SR Legacy, NDB 11086, domena publiczna.
Na co pomaga botwina? Działanie i badania
Botwina nie ma udowodnionego działania leczniczego; jej wartość to wkład w zróżnicowaną dietę bogatą w warzywa liściaste. Zielone warzywa liściaste są bogatym źródłem witaminy K, która osłabia działanie warfaryny, dlatego osoby przyjmujące takie leki powinny utrzymywać stałą ilość witaminy K w diecie [1]. Źródło NIH nie podaje wartości dla samej botwiny [1]. Medicover wiąże szczawiany z buraków z gorszą biodostępnością żelaza [3].
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Zielone warzywa liściaste są źródłem witaminy K (dla botwiny brak odrębnych danych w źródłach) | Ograniczone | [1] |
| Szczawiany z buraków zmniejszają przyswajanie żelaza | Ograniczone | [3] |
Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Chłodnik i zupa botwinowa | liście i młode buraczki; w kuchni rosyjskiej zimna zupa botwinia z kwasem chlebowym [4] |
| Liście gotowane lub duszone | starsze liście, jak szpinak [4] |
| Młode liście surowe | do sałatek [4] |
Botwina w kuchni
Młode liście botwiny można dodawać na surowo do sałatek, a starsze zwykle się gotuje lub dusi na parze [4]. Po ugotowaniu mają smak i konsystencję zbliżone do szpinaku [4]. Botwinia to tradycyjna rosyjska zimna zupa z liści buraka i buraków, zwykle z chlebem i kwasem chlebowym [4]. Liście i młode buraczki wrzucaj do garnka pod koniec gotowania, by zachować kolor.
Botwina w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | Brak danych | Brak danych o botwinie w źródłach. |
| Dzieci | Brak danych | Brak danych o botwinie w źródłach. |
| Seniorzy | Po konsultacji z lekarzem | Przy lekach przeciwzakrzepowych pamiętaj o stałej ilości witaminy K [1]. |
Botwina a choroby i diety
| Stan lub dieta | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Kamica nerkowa (szczawianowa) | Ostrożnie | Buraki zawierają kwas szczawiowy [3]; omów z lekarzem ilość botwiny [2]. |
| Cukrzyca | W umiarkowanych ilościach | Medicover radzi kontrolować ilość buraków, zwłaszcza przetworzonych [3]; dla liści brak odrębnych zaleceń. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Osoby z kamicą nerkową powinny ograniczać buraki, ponieważ zawierają kwas szczawiowy, który przy nadmiernej podaży może sprzyjać powstawaniu kamieni [3]. NIDDK zaleca osobom z kamieniami szczawianowymi unikać wysokoszczawianowych produktów, np. szpinaku, i omówić z lekarzem inne ich źródła [2]. Osoby przyjmujące warfarynę lub podobne leki powinny jeść zielone warzywa liściaste w stałych ilościach [1].
Interakcje z lekami
| Lek lub grupa leków | Możliwa interakcja |
|---|---|
| Warfaryna i inne leki przeciwzakrzepowe (antagoniści witaminy K) | witamina K z warzyw liściastych osłabia działanie leku; ważna jest stała ilość w diecie [1] |
Przechowywanie botwiny
Botwinę przechowuj w lodówce, najlepiej oddzielnie od buraczków, i zużyj w ciągu kilku dni, bo liście szybko więdną. Przed użyciem dokładnie ją umyj.
Jak wybierać
Wybieraj pęczki z jędrnymi, intensywnie zielonymi liśćmi i świeżymi, nieuszkodzonymi łodygami, bez żółknięcia i oślizgłych plam. Mniejsze buraczki są delikatniejsze.
FAQ
Botwina po angielsku?
Czy botwinę można jeść na surowo?
Źródła
- NIH Office of Dietary Supplements — Vitamin K Fact Sheet for Health Professionals — baza danych
- NIDDK — Eating, Diet & Nutrition for Kidney Stones — baza danych
- Medicover — Buraki: składniki odżywcze i właściwości lecznicze — omówienie
- Wikipedia — Beetroot (zastosowania kulinarne liści) — omówienie
