W skrócie
Żeń-szeń to korzeń rośliny Panax ginseng (żeń-szeń koreański, azjatycki), stosowany jako środek wzmacniający. Europejska Agencja Leków uznaje go za lek tradycyjny przy zmęczeniu i osłabieniu [1], a badania kliniczne wskazują co najwyżej na niewielki efekt przeciwzmęczeniowy [2].
- Nazwa łacińska
- Panax ginseng C.A.Mey.
- Po angielsku
- ginseng (Asian ginseng, Korean ginseng)
- Inne nazwy
- żeń-szeń koreański, żeń-szeń azjatycki, żeń-szeń właściwy, korzeń żeń-szenia, czerwony żeń-szeń
- Kategoria
- Zioła i rośliny
- W ciąży
- Unikać
Na co pomaga żeń-szeń? Działanie i badania
Żeń-szeń stosuje się głównie przy zmęczeniu i obniżonej wydolności, ale dowody są słabe. EMA uznaje korzeń żeń-szenia za lek tradycyjny przy zmęczeniu i osłabieniu, zaznaczając, że brakuje wystarczających badań klinicznych [1]. Przegląd 19 badań wykazał możliwą niewielką poprawę przy zmęczeniu; małe badania sugerują też korzyści dla funkcji poznawczych u osób w średnim wieku, poprawę niektórych wskaźników metabolicznych przy stanie przedcukrzycowym i cukrzycy oraz przy zaburzeniach erekcji [2]. Na wyniki sportowe żeń-szeń zwykle nie wpływa [2].
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Zmniejsza zmęczenie | Ograniczone | [1][2] |
| Poprawia funkcje poznawcze | Ograniczone | [2] |
| Obniża poziom glukozy w cukrzycy | Sprzeczne | [2] |
| Łagodzi zaburzenia erekcji | Ograniczone | [2] |
| Poprawia wydolność sportową | Niepotwierdzone | [2] |
Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce. Sprzeczne — Wyniki badań się wykluczają. Niepotwierdzone — Badania nie potwierdziły efektu albo go nie badano.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Korzeń suszony (biały żeń-szeń) | do naparów i odwarów |
| Czerwony żeń-szeń | korzeń parzony na parze i suszony; popularny w Korei |
| Ekstrakt standaryzowany, tabletki, kapsułki | stosowane w badaniach; dawkę ustal z lekarzem lub farmaceutą |
| Multiwitaminy z żeń-szeniem | zwykle niewielka ilość ekstraktu |
| Kosmetyki z ekstraktem | kremy i serum; bezpieczeństwo stosowania na skórę słabo zbadane [2] |
Ile żeń-szenia dziennie i kiedy
Dawkę preparatu z żeń-szeniem podaje producent na podstawie monografii; nie przekraczaj jej. Według EMA jeśli zmęczenie utrzymuje się po dwóch tygodniach stosowania, trzeba skonsultować się z lekarzem [1]. Krótkotrwałe przyjmowanie (do 6 miesięcy) w zalecanych ilościach wydaje się bezpieczne dla większości dorosłych, a bezpieczeństwo dłuższego stosowania nie jest pewne [2].
Żeń-szeń na skórę i włosy
Ekstrakt z żeń-szenia dodaje się do kremów i serum przeciwzmarszczkowych oraz kosmetyków do włosów. Bezpieczeństwo i skuteczność stosowania na skórę nie są dobrze zbadane; preparat może powodować podrażnienie i pieczenie [2].
Żeń-szeń w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | Unikać | Jeden ze składników żeń-szenia wywoływał wady wrodzone u zwierząt; EMA odradza stosowanie w ciąży [1][2]. |
| Karmienie piersią | Unikać | Brak danych o bezpieczeństwie; EMA odradza [1]. |
| Dzieci | Unikać | Nie dla osób poniżej 18 lat [1]; eleuterokok według EMA od 12 lat [3]. |
| Seniorzy | Po konsultacji z lekarzem | Ze względu na możliwe interakcje z lekami przeciwzakrzepowymi i przeciwcukrzycowymi [2]. |
Żeń-szeń a choroby i diety
| Stan lub dieta | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Cukrzyca | Po konsultacji z lekarzem | Żeń-szeń może obniżać poziom cukru; ryzyko hipoglikemii przy lekach [2]. |
| Nadciśnienie | Po konsultacji z lekarzem | Brak jednoznacznych danych; skonsultuj stosowanie z lekarzem. |
| Choroby autoimmunologiczne | Po konsultacji z lekarzem | Żeń-szeń może nasilać choroby autoimmunologiczne [2]. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Najczęstszym skutkiem ubocznym żeń-szenia jest bezsenność; rzadziej występują ciężka wysypka, uszkodzenie wątroby i reakcje alergiczne [2]. Żeń-szeń może zaburzać krzepnięcie krwi i nasilać choroby autoimmunologiczne [2]. Eleuterokok (żeń-szeń syberyjski) może powodować bezsenność, drażliwość, przyspieszone bicie serca i bóle głowy [3]. Nie stosuj w ciąży, podczas karmienia piersią i u dzieci [1].
Interakcje z lekami
| Lek lub grupa leków | Możliwa interakcja |
|---|---|
| Leki przeciwzakrzepowe (np. warfaryna) | żeń-szeń może wpływać na krzepnięcie krwi [2] |
| Leki przeciwcukrzycowe, insulina | możliwe nasilenie spadku poziomu cukru [2] |
| Inne leki i zioła | przed łączeniem skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą [2] |
Uprawa, pochodzenie i odmiany
Żeń-szeń właściwy pochodzi z lasów Korei, północno-wschodnich Chin i rosyjskiego Dalekiego Wschodu; dziś pochodzi głównie z upraw. W Polsce nie rośnie dziko — to roślina cieniolubna, rosnąca wolno, z korzeniem zbieranym po kilku latach. Nazwa pochodzi z chińskiego i oznacza mniej więcej „korzeń-człowiek”, od kształtu korzenia.
| Odmiana | Czym się wyróżnia |
|---|---|
| Żeń-szeń koreański (Panax ginseng) | gatunek opisany w monografii EMA [1] |
| Żeń-szeń amerykański (Panax quinquefolius) | inny gatunek o podobnym składzie |
| Żeń-szeń syberyjski (Eleutherococcus senticosus) | inna roślina, eleuterokok; EMA uznaje go za lek tradycyjny przy osłabieniu, stosowany do 2 miesięcy [3] |
Przechowywanie żeń-szenia
Suszony korzeń i preparaty przechowuj w szczelnym opakowaniu, w suchym i ciemnym miejscu, w temperaturze pokojowej.
Jak wybierać
Wybieraj produkty z podanym gatunkiem (Panax ginseng), częścią rośliny i zawartością ekstraktu lub ginsenozydów. Suplementy nie przechodzą oceny skuteczności, więc skład i jakość mogą się różnić między producentami [2]. Leki roślinne zarejestrowane w aptece muszą spełniać wymagania monografii.
FAQ
Od jakiego wieku można stosować żeń-szeń?
Czy żeń-szeń syberyjski to ten sam żeń-szeń?
Skąd pochodzi nazwa żeń-szeń?
Czy żeń-szeń rośnie w Polsce?
Żeń-szeń po angielsku?
Źródła
- European Medicines Agency — Ginseng radix (monografia HMPC) — monografia
- NCCIH — Asian Ginseng — omówienie
- European Medicines Agency — Eleutherococci radix (monografia HMPC) — monografia
