W skrócie
Mniszek lekarski to pospolita roślina łąkowa z rodziny astrowatych, której liście, korzeń i kwiaty wykorzystuje się w kuchni i ziołolecznictwie. Europejska Agencja Leków uznaje jego tradycyjne stosowanie przy łagodnych dolegliwościach trawiennych, braku apetytu i do zwiększania ilości oddawanego moczu [1][2], ale badań klinicznych na ludziach praktycznie nie ma [3].
- Nazwa łacińska
- Taraxacum officinale F.H.Wigg.
- Po angielsku
- dandelion
- Inne nazwy
- mlecz (potocznie), dmuchawiec, mniszek pospolity, brodawnik
- Kategoria
- Zioła i rośliny
- Kalorie
- 45 kcal w 100 g
- W ciąży
- Po konsultacji z lekarzem
- Dla psa
- Brak danych
Wartości odżywcze mniszka lekarskiego
| Składnik | Wartość w 100 g | % RWS |
|---|---|---|
| Wartość energetyczna | 45 kcal | — |
| Białko | 2,7 g | — |
| Tłuszcz | 0,7 g | — |
| w tym kwasy nasycone | 0,17 g | — |
| Węglowodany przyswajalne | 5,7 g | — |
| w tym cukry | 0,71 g | — |
| Błonnik | 3,5 g | — |
| Woda | 85,6 g | — |
| Wapń | 187 mg | 23% |
| Żelazo | 3,1 mg | 22% |
| Magnez | 36 mg | 10% |
| Fosfor | 66 mg | 9% |
| Potas | 397 mg | 20% |
| Sód | 76 mg | — |
| Cynk | 0,41 mg | 4% |
| Miedź | 0,17 mg | 17% |
| Mangan | 0,34 mg | 17% |
| Selen | 0,5 µg | 1% |
| Witamina C | 35 mg | 44% |
| Tiamina (B1) | 0,19 mg | 17% |
| Ryboflawina (B2) | 0,26 mg | 19% |
| Niacyna (B3) | 0,81 mg | 5% |
| Witamina B6 | 0,25 mg | 18% |
| Kwas foliowy | 27 µg | 14% |
| Witamina B12 | 0 µg | 0% |
| Witamina A | 508 µg | 64% |
| Witamina E | 3,4 mg | 29% |
| Witamina D | 0 µg | 0% |
| Witamina K | 778 µg | 1038% |
Wyróżnienie oznacza co najmniej 15% RWS w 100 g — „znaczącą ilość” wg załącznika XIII rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 (od tej zawartości wolno mówić o „źródle” składnika; „wysoka zawartość” to co najmniej 30%). RWS dla osoby dorosłej wg tego załącznika. Węglowodany podajemy jako przyswajalne (ogółem minus błonnik). Dane o składzie: USDA FoodData Central, SR Legacy, NDB 11207, domena publiczna.
Na co pomaga mniszek lekarski? Działanie i badania
Mniszek działa przede wszystkim moczopędnie i pobudzająco na trawienie — tak opisują go monografie EMA, oparte wyłącznie na tradycji stosowania [1][2]. Korzeń z zielem stosuje się przy uczuciu pełności, wzdęciach i spowolnionym trawieniu oraz przy przejściowym braku apetytu [1]. Liście stosuje się do przepłukiwania dróg moczowych przy drobnych dolegliwościach [2]. Działanie przeciwzapalne, przeciwutleniające czy przeciwwirusowe opisano tylko w badaniach laboratoryjnych [3].
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Łagodzi niestrawność, wzdęcia, brak apetytu (tradycyjne stosowanie) | Niepotwierdzone | [1] |
| Zwiększa ilość oddawanego moczu (tradycyjne stosowanie) | Niepotwierdzone | [2] |
| Działanie przeciwzapalne i przeciwutleniające | Ograniczone | [3] |
| Pomaga w odchudzaniu | Niepotwierdzone | [3] |
Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce. Niepotwierdzone — Badania nie potwierdziły efektu albo go nie badano.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Herbata (napar z liści) | 4–10 g suszu na filiżankę, do 3 razy dziennie wg monografii EMA [2] |
| Odwar z korzenia z zielem | 3–4 g suszu gotowanego w wodzie, do 3 razy dziennie [1] |
| Kawa z mniszka | prażony, mielony korzeń; napój bez kofeiny o gorzkawym smaku |
| Syrop i miód z kwiatów | kwiaty gotowane z cukrem; to przede wszystkim słodzik — nie ma badań nad jego działaniem leczniczym |
| Nalewka, ocet z mniszka | domowe przetwory; brak badań nad właściwościami |
| Tabletki, kapsułki | suplementy z ekstraktem; dawkuj zgodnie z ulotką |
Ile mniszka lekarskiego dziennie i kiedy
Monografie EMA podają dla dorosłych i młodzieży od 12 lat 4–10 g suszonych liści w naparze lub 3–4 g korzenia z zielem w odwarze, do 3 razy dziennie [1][2]. Przy stosowaniu moczopędnym trzeba pić odpowiednio dużo płynów [2]. Jeśli objawy trwają dłużej niż 2 tygodnie, skonsultuj się z lekarzem [1].
Mniszek lekarski w kuchni
Młode liście mniszka jada się na surowo w sałatkach — są gorzkawe, podobne do cykorii. Kwiaty służą do syropu (tzw. miodu z mniszka), a prażony korzeń do napoju kawowego. Najdelikatniejsze są liście zebrane wiosną, przed kwitnieniem, z dala od dróg i oprysków.
Mniszek lekarski w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | Po konsultacji z lekarzem | Bezpieczeństwo nie zostało ustalone; EMA nie zaleca stosowania leczniczego [1][2]. |
| Karmienie piersią | Po konsultacji z lekarzem | Bezpieczeństwo nie zostało ustalone [1][2]. |
| Dzieci | Unikać | Preparatów leczniczych nie stosuje się poniżej 12 lat [2]. |
| Seniorzy | Po konsultacji z lekarzem | Przy niewydolności nerek lub serca i lekach moczopędnych — patrz przeciwwskazania. |
Mniszek lekarski a choroby i diety
| Stan lub dieta | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Odchudzanie | Brak danych | Brak badań na ludziach; działanie moczopędne nie oznacza utraty tkanki tłuszczowej [3]. |
| Cukrzyca | Po konsultacji z lekarzem | EMA zaleca unikać preparatów leczniczych przy cukrzycy [1]. |
| Choroby nerek | Unikać | Przy niewydolności nerek możliwa hiperkaliemia [1]. |
| Choroby wątroby | Unikać | Przeciwwskazany przy chorobach wątroby, dróg żółciowych i kamicy [1]. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Nie stosuj mniszka leczniczo przy uczuleniu na rośliny astrowate, niedrożności dróg żółciowych, zapaleniu dróg żółciowych, chorobach wątroby, kamicy żółciowej i czynnej chorobie wrzodowej [1][2]. EMA zaleca unikać go przy niewydolności nerek, cukrzycy i niewydolności serca z powodu ryzyka hiperkaliemii [1]. Możliwe działania niepożądane to ból w nadbrzuszu, nadkwaśność i reakcje alergiczne [1].
Interakcje z lekami
| Lek lub grupa leków | Możliwa interakcja |
|---|---|
| Leki moczopędne | teoretycznie możliwe nasilenie działania [3] |
| Leki przeciwcukrzycowe | teoretycznie możliwa interakcja — skonsultuj z lekarzem [3] |
| Leki przeciwzakrzepowe i przeciwpłytkowe | teoretycznie możliwa interakcja [3] |
Mniszek lekarski dla psa, kota i innych zwierząt
| Zwierzę | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Królik | W umiarkowanych ilościach | Liście mniszka są typowym składnikiem zielonki dla królików; zbieraj je z dala od dróg i oprysków. |
| Pies | Brak danych | Brak wiarygodnych danych. |
| Kot | Brak danych | Brak wiarygodnych danych. |
W razie objawów po zjedzeniu skontaktuj się z lekarzem weterynarii.
Uprawa, pochodzenie i odmiany
Mniszek rośnie dziko na łąkach, trawnikach i przydrożach w całej Polsce i nie wymaga uprawy. Ma rozetę ząbkowanych liści, pusty w środku głąbik z żółtym koszyczkiem kwiatowym i biały mleczny sok. Po przekwitnięciu tworzy kulisty owocostan zwany dmuchawcem. Korzeń zbiera się jesienią lub wczesną wiosną.
Przechowywanie mniszka lekarskiego
Świeże liście przechowuj w lodówce, zawinięte w wilgotny ręcznik, do 2–3 dni. Susz przechowuj w szczelnym, ciemnym pojemniku, w suchym miejscu.
FAQ
Mniszek lekarski a mlecz — czy to to samo?
Jak wygląda mniszek lekarski?
Mniszek lekarski inaczej?
Mniszek lekarski po angielsku?
Źródła
- European Medicines Agency — Taraxaci radix cum herba (monografia HMPC) — monografia
- European Medicines Agency — Taraxaci folium (monografia HMPC) — monografia
- NCCIH — Dandelion — omówienie
