W skrócie
Shiitake (Lentinula edodes) to jadalny grzyb pochodzący z Azji Wschodniej, uprawiany na drewnie i używany w kuchni oraz medycynie tradycyjnej. Jego działanie zdrowotne — na cholesterol, odporność i w terapii nowotworów — opiera się głównie na wstępnych lub laboratoryjnych badaniach [1][2].
- Nazwa łacińska
- Lentinula edodes (Berk.) Pegler
- Po angielsku
- shiitake mushroom
- Inne nazwy
- grzyb shiitake, lentinula jadalna, grzyb dębowy
- Kategoria
- Grzyby
- Kalorie
- 34 kcal w 100 g
- W ciąży
- Brak danych
Wartości odżywcze shiitake
| Składnik | Wartość w 100 g | % RWS |
|---|---|---|
| Wartość energetyczna | 34 kcal | — |
| Białko | 2,2 g | — |
| Tłuszcz | 0,49 g | — |
| Węglowodany przyswajalne | 4,3 g | — |
| w tym cukry | 2,4 g | — |
| Błonnik | 2,5 g | — |
| Woda | 89,7 g | — |
| Wapń | 2 mg | 0% |
| Żelazo | 0,41 mg | 3% |
| Magnez | 20 mg | 5% |
| Fosfor | 112 mg | 16% |
| Potas | 304 mg | 15% |
| Sód | 9 mg | — |
| Cynk | 1 mg | 10% |
| Miedź | 0,14 mg | 14% |
| Mangan | 0,23 mg | 12% |
| Selen | 5,7 µg | 10% |
| Tiamina (B1) | 0,01 mg | 1% |
| Ryboflawina (B2) | 0,22 mg | 16% |
| Niacyna (B3) | 3,9 mg | 24% |
| Witamina B6 | 0,29 mg | 21% |
| Kwas foliowy | 13 µg | 6% |
| Witamina D | 0,4 µg | 8% |
Wyróżnienie oznacza co najmniej 15% RWS w 100 g — „znaczącą ilość” wg załącznika XIII rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 (od tej zawartości wolno mówić o „źródle” składnika; „wysoka zawartość” to co najmniej 30%). RWS dla osoby dorosłej wg tego załącznika. Węglowodany podajemy jako przyswajalne (ogółem minus błonnik). Dane o składzie: USDA FoodData Central, SR Legacy, NDB 11238, domena publiczna.
Na co pomaga shiitake? Działanie i badania
Z shiitake wyodrębniono lentinan, polisacharyd beta-glukan uznawany za główny składnik czynny; jest to modulator odporności, który nie niszczy komórek nowotworowych bezpośrednio [1]. Większość badań nad lentinanem dotyczy podawania w iniekcjach, a nie jedzenia grzyba, więc nie wiadomo, czy ma to znaczenie dla kuchni [1]. Małe badania sugerowały nieznaczne obniżenie cholesterolu, ale dowody są ograniczone [1][2]. Działanie przeciwwirusowe, przeciwbakteryjne i przeciwcukrzycowe wykazano głównie w laboratorium [1][2].
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Obniża cholesterol | Ograniczone | [1][2] |
| Modyluje odporność | Ograniczone | [1][2] |
| Lentinan (iniekcje) jako dodatek do chemioterapii | Ograniczone | [1] |
| Działanie przeciwwirusowe i przeciwbakteryjne | Ograniczone | [1][2] |
Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Świeże grzyby | do zup, sosów, makaronów i stir-fry |
| Suszone grzyby | wymagają namoczenia; bardziej skoncentrowany smak |
| Proszek, ekstrakty, kapsułki (shiitake suplement) | bywają z grzybni lub z owocników; skład różni się między produktami |
| Grzybnia (shiitake grzybnia) | wyciąg z kultur grzybni; w jednym małym badaniu pilotażowym ograniczał skutki uboczne chemioterapii [1] |
Ile shiitake dziennie i kiedy
Nie ma ustalonej normy spożycia shiitake. W kuchni jada się je jak inne grzyby, w zwykłych porcjach. Dawek suplementów nie ustala się samodzielnie — badania używały różnych preparatów i nie ma jednoznacznych zaleceń [1]. Osoby z chorobami nowotworowymi powinny omówić suplementy z lekarzem.
Shiitake w kuchni
Shiitake ma mocny, mięsisty smak umami i dobrze sprawdza się w zupach, sosach, daniach z woka, farszach i risotto. Trzonki są twarde, więc zwykle używa się ich do bulionów. Przepisy z shiitake zakładają obróbkę cieplną: skórne reakcje po spożyciu shiitake (rumień biczowaty) opisano po grzybach surowych i gotowanych [1]. Suszone namocz w ciepłej wodzie, a wodę po moczeniu wykorzystaj do zupy.
Shiitake w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | Brak danych | Brak wiarygodnych danych dla suplementów; grzyby po obróbce cieplnej w ilościach kulinarnych są zwykle uważane za bezpieczne. |
| Karmienie piersią | Brak danych | Brak wiarygodnych danych dla suplementów. |
| Dzieci | W umiarkowanych ilościach | W ilościach kulinarnych, po obróbce cieplnej; suplementów nie podawaj bez lekarza. |
Shiitake a choroby i diety
| Stan lub dieta | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Dna moczanowa | Brak danych | Brak wiarygodnych danych w użytych źródłach. |
| Odchudzanie | Brak danych | Brak badań potwierdzających wpływ shiitake na masę ciała. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Opisane działania niepożądane shiitake to nieprzyjemne dolegliwości żołądkowe, zapalenie skóry, nadwrażliwość na światło, zwiększona liczba eozynofilów, a po surowych lub gotowanych grzybach rumień biczowaty; opisano też zapalenie płuc po zarodnikach i niedrożność po połknięciu całego grzyba [1]. Osoby uczulone na grzyby, z chorobami nowotworowymi lub przyjmujące leki powinny skonsultować suplementy z lekarzem [1].
Interakcje z lekami
| Lek lub grupa leków | Możliwa interakcja |
|---|---|
| Leki | MSK nie wymienia znanych interakcji z lekami, co nie dowodzi bezpieczeństwa [1] |
Przechowywanie shiitake
Świeże shiitake przechowuj w lodówce, w papierowej torebce, a nie w szczelnym plastiku. Suszone trzymaj w szczelnym pojemniku w suchym, ciemnym miejscu. Nie myj grzybów przed przechowywaniem.
Jak wybierać
Wybieraj shiitake o suchych, jędrnych kapeluszach z zagiętym brzegiem i bez śluzu. Premium (donko) mają grube, popękane w kratkę kapelusze. Unikaj grzybów miękkich, oślizgłych lub z ciemnymi plamami.
FAQ
Shiitake — co to jest?
Shiitake wartości odżywcze
Shiitake na co pomaga?
Shiitake po angielsku?
Czy shiitake można jeść na surowo?
Źródła
- Memorial Sloan Kettering — Shiitake Mushroom — omówienie
- Ponnusamy C. i in. Lentinula Edodes (Edible Mushroom) as a Nutraceutical: A Review. Biosciences Biotechnology Research Asia 2022 — przegląd
- NIH Office of Dietary Supplements — Vitamin D (consumer fact sheet) — baza danych
