W skrócie
Rozmaryn to aromatyczny, wiecznie zielony krzew z rejonu Morza Śródziemnego, którego liście służą jako przyprawa i surowiec zielarski. Europejska Agencja Leków uznaje tradycyjne stosowanie liścia rozmarynu przy niestrawności i łagodnych skurczach przewodu pokarmowego, a olejku — zewnętrznie przy drobnych bólach mięśni i stawów [1][2].
- Nazwa łacińska
- Rosmarinus officinalis L. (syn. Salvia rosmarinus Spenn.)
- Po angielsku
- rosemary
- Inne nazwy
- rozmaryn lekarski, rozmaryn wonny
- Kategoria
- Przyprawy
- Kalorie
- 131 kcal w 100 g
- W ciąży
- Ostrożnie
- Dla psa
- Brak danych
Wartości odżywcze rozmarynu
| Składnik | Wartość w 100 g | % RWS |
|---|---|---|
| Wartość energetyczna | 131 kcal | — |
| Białko | 3,3 g | — |
| Tłuszcz | 5,9 g | — |
| w tym kwasy nasycone | 2,8 g | — |
| Węglowodany przyswajalne | 6,6 g | — |
| Błonnik | 14,1 g | — |
| Woda | 67,8 g | — |
| Wapń | 317 mg | 40% |
| Żelazo | 6,7 mg | 48% |
| Magnez | 91 mg | 24% |
| Fosfor | 66 mg | 9% |
| Potas | 668 mg | 33% |
| Sód | 26 mg | — |
| Cynk | 0,93 mg | 9% |
| Miedź | 0,3 mg | 30% |
| Mangan | 0,96 mg | 48% |
| Witamina C | 21,8 mg | 27% |
| Tiamina (B1) | 0,04 mg | 3% |
| Ryboflawina (B2) | 0,15 mg | 11% |
| Niacyna (B3) | 0,91 mg | 6% |
| Witamina B6 | 0,34 mg | 24% |
| Kwas foliowy | 109 µg | 55% |
| Witamina B12 | 0 µg | 0% |
| Witamina A | 146 µg | 18% |
| Witamina D | 0 µg | 0% |
Wyróżnienie oznacza co najmniej 15% RWS w 100 g — „znaczącą ilość” wg załącznika XIII rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 (od tej zawartości wolno mówić o „źródle” składnika; „wysoka zawartość” to co najmniej 30%). RWS dla osoby dorosłej wg tego załącznika. Węglowodany podajemy jako przyswajalne (ogółem minus błonnik). Dane o składzie: USDA FoodData Central, SR Legacy, NDB 02063, domena publiczna.
Na co pomaga rozmaryn? Działanie i badania
Lecznicze stosowanie rozmarynu opiera się na tradycji, a nie na badaniach klinicznych: EMA uznaje napar z liści przy dolegliwościach trawiennych, a olejek i kąpiele przy drobnych bólach mięśni, stawów i łagodnych zaburzeniach krążenia w nogach [1][2]. Najczęściej wyszukiwane działanie — na porost włosów — ma jedno randomizowane badanie, w którym olejek rozmarynowy po 6 miesiącach dał podobny przyrost włosów jak minoksydyl 2% u osób z łysieniem androgenowym [3]. Wpływ rozmarynu na pamięć czy ciśnienie krwi nie został potwierdzony w wiarygodnych badaniach na ludziach.
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Łagodzi niestrawność i wzdęcia (napar z liści) | Ograniczone | [1] |
| Łagodzi drobne bóle mięśni i stawów (olejek zewnętrznie, kąpiele) | Ograniczone | [2] |
| Wspiera porost włosów przy łysieniu androgenowym (olejek) | Ograniczone | [3] |
| Obniża ciśnienie krwi | Niepotwierdzone | [1] |
Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce. Niepotwierdzone — Badania nie potwierdziły efektu albo go nie badano.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Świeże lub suszone liście | przyprawa do mięs, ziemniaków, pieczywa i oliwy |
| Napar (herbata z rozmarynu) | tradycyjnie stosowany przy niestrawności; produkty lecznicze tylko dla dorosłych i młodzieży od 12 lat |
| Olejek eteryczny | do stosowania zewnętrznego po rozcieńczeniu; nie do picia |
| Płukanka i wcierki do włosów | kosmetyczne; w badaniu stosowano olejek wcierany w skórę głowy |
Ile rozmarynu dziennie i kiedy
Jak stosować rozmaryn zależy od celu: w kuchni dodaje się go w zwykłych ilościach przyprawowych, a napar z liści traktuje się jak środek doraźny przy niestrawności, nie jako codzienny napój. Jeśli dolegliwości trawienne utrzymują się dłużej niż 2 tygodnie, trzeba skonsultować się z lekarzem [1]. Dawkowanie konkretnych produktów leczniczych podaje ulotka.
Rozmaryn w kuchni
Rozmaryn pasuje do jagnięciny, drobiu, pieczonych ziemniaków, warzyw z piekarnika, focacci i marynat na oliwie. Ma intensywny, żywiczny smak, dlatego dodaje się go oszczędnie i zwykle na dłużej — dobrze znosi pieczenie i duszenie. Suszony rozmaryn jest twardszy, warto go rozkruszyć lub zmielić.
Rozmaryn na skórę i włosy
W kosmetyce rozmaryn stosuje się głównie w produktach do włosów — wcierkach, olejach i płukankach. W jednym badaniu z udziałem 100 osób olejek rozmarynowy stosowany przez 6 miesięcy zwiększał liczbę włosów podobnie jak minoksydyl 2%, rzadziej powodując swędzenie skóry głowy [3]. Olejku nie stosuje się na uszkodzoną skórę, w okolicy oczu ani na błony śluzowe, a może on wywołać alergię kontaktową [2].
Rozmaryn w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | Ostrożnie | Ilości przyprawowe są typowe w diecie, ale preparatów leczniczych (napar leczniczy, olejek) EMA nie zaleca [1][2]. |
| Karmienie piersią | Ostrożnie | Jak w ciąży — produkty lecznicze z rozmarynu nie są zalecane [1]. |
| Dzieci | Unikać | Produkty lecznicze z liścia nie są przeznaczone dla dzieci poniżej 12 lat, a z olejkiem — poniżej 18 lat [1][2]. |
Rozmaryn a choroby i diety
| Stan lub dieta | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Refluks i zgaga | Brak danych | Brak wiarygodnych danych. |
| Choroby wątroby | Po konsultacji z lekarzem | Napar leczniczy jest przeciwwskazany w chorobach wątroby i dróg żółciowych [1]. |
| Choroby nerek | Po konsultacji z lekarzem | Olejek rozmarynowy jest przeciwwskazany przy chorobach serca i nerek [2]. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Rozmarynu leczniczo (napar, olejek) nie stosuje się w ciąży, podczas karmienia piersią, u dzieci poniżej 12 lat, przy uczuleniu na rozmaryn oraz przy kamicy żółciowej, zapaleniu pęcherzyka, niedrożności dróg żółciowych i chorobach wątroby [1]. Olejek jest dodatkowo przeciwwskazany przy chorobach serca i nerek, a jego skutkiem ubocznym mogą być reakcje alergiczne skóry lub duszność [2].
Interakcje z lekami
| Lek lub grupa leków | Możliwa interakcja |
|---|---|
| Leki | Dla olejku nie opisano interakcji z lekami; przy stałym leczeniu skonsultuj stosowanie produktów leczniczych z farmaceutą [2]. |
Rozmaryn dla psa, kota i innych zwierząt
| Zwierzę | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Pies | Brak danych | Brak pewnych danych; nie stosuj olejku eterycznego u zwierząt. |
| Kot | Brak danych | Brak pewnych danych; koty są wrażliwe na olejki eteryczne. |
W razie objawów po zjedzeniu skontaktuj się z lekarzem weterynarii.
Uprawa, pochodzenie i odmiany
Rozmaryn w doniczce potrzebuje pełnego słońca, przepuszczalnego podłoża i umiarkowanego podlewania — nie znosi zastoju wody. W polskim klimacie zwykle nie przezimowuje w gruncie, dlatego na zimę przenosi się go do jasnego, chłodnego pomieszczenia. Regularne przycinanie pędów zagęszcza krzew.
Przechowywanie rozmarynu
Świeże gałązki rozmarynu przechowuj w lodówce zawinięte w lekko wilgotny ręcznik papierowy albo zamroź w całości. Suszone liście trzymaj w szczelnym słoiku, z dala od światła i wilgoci.
Znaczenie i symbolika
W tradycji europejskiej rozmaryn symbolizuje pamięć i wierność — dawniej wplatano go w wianki ślubne i kładziono na grobach. Magiczne właściwości przypisywane rozmarynowi, np. ochrona domu, należą do wierzeń ludowych. Nazwa pochodzi z łaciny: ros marinus to dosłownie rosa morska.
Opisujemy tradycję i wierzenia — nie są to właściwości potwierdzone naukowo.
FAQ
Rozmaryn — co to za roślina?
Rozmaryn i cynk na oczy — czy to działa?
Czy rozmaryn można pić codziennie?
Skąd nazwa rozmaryn?
Rozmaryn po angielsku?
Źródła
- European Medicines Agency — Rosmarini folium (monografia HMPC) — monografia
- European Medicines Agency — Rosmarini aetheroleum (monografia HMPC) — monografia
- Panahi Y. i in. Rosemary oil vs minoxidil 2% for the treatment of androgenetic alopecia: a randomized comparative trial. Skinmed 2015 — badanie kliniczne
- NIH Office of Dietary Supplements — Zinc: Fact Sheet for Health Professionals — omówienie
