W skrócie
Gojnik (Sideritis) to rodzaj roślin z rodziny jasnotowatych rosnących w górach Europy Południowej, z których robi się tradycyjną herbatę górską, zwaną też herbatą pasterzy [2]. Europejska Agencja Leków uznaje tradycyjne stosowanie ziela gojnika przy kaszlu towarzyszącym przeziębieniu i lekkich dolegliwościach żołądkowo-jelitowych, bez potwierdzenia w badaniach klinicznych [1].
- Nazwa łacińska
- Sideritis spp. (m.in. Sideritis scardica)
- Po angielsku
- ironwort, mountain tea, shepherd's tea
- Inne nazwy
- gojnik górski, gojnik grecki, herbata górska, herbata pasterzy, Sideritis herba
- Kategoria
- Zioła i rośliny
- W ciąży
- Po konsultacji z lekarzem
- Dla psa
- Brak danych
Na co pomaga gojnik? Działanie i badania
W monografii EMA ziele gojnika (Sideritis herba) ma status tradycyjnego środka ziołowego: łagodzenie kaszlu w przeziębieniu i niewielkich dolegliwości żołądkowo-jelitowych, na podstawie długiego stosowania [1]. W literaturze znajdują się badania laboratoryjne nad działaniem przeciwzapalnym, ale w wykorzystanych źródłach brak badań klinicznych potwierdzających inne popularne zastosowania, takie jak stawy, jelita czy tarczyca [2].
| Efekt | Siła dowodów | Źródła |
|---|---|---|
| Łagodzi kaszel w przeziębieniu | Ograniczone | [1] |
| Łagodzi lekkie dolegliwości żołądka i jelit | Ograniczone | [1] |
| Pomaga na stawy, jelita lub tarczycę | Niepotwierdzone | [2] |
Ograniczone — Badania wstępne, na zwierzętach lub w probówce. Niepotwierdzone — Badania nie potwierdziły efektu albo go nie badano.
Jak stosować: formy i ilość
| Forma | Jak stosować |
|---|---|
| Suszone ziele | surowiec do naparu lub krótkiego gotowania |
| Herbata górska (Sideritis scardica) | tradycyjnie z łodyg, liści i kwiatów, często z miodem i cytryną [2] |
Ile gojnika dziennie i kiedy
Napar lub odwar z gojnika przygotowuje się tradycyjnie przez gotowanie łodyg, liści i kwiatów [2]. W źródłach nie ma ustalonej dawki z badań klinicznych; stosuj ilość zalecaną na opakowaniu produktu. Preparaty ziołowe z gojnika są według EMA przeznaczone wyłącznie dla dorosłych [1].
Gojnik w kuchni
Gojnik pija się jako herbatę, tradycyjnie ugotowaną z łodyg, liści i kwiatów i podawaną z miodem i cytryną [2]. Pasuje do lokalnej kuchni krajów bałkańskich i Grecji [2].
Gojnik w ciąży, dla dzieci i seniorów
| Grupa | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Ciąża | Po konsultacji z lekarzem | Brak danych; skonsultuj z lekarzem [1]. |
| Karmienie piersią | Po konsultacji z lekarzem | Brak danych; skonsultuj z lekarzem [1]. |
| Dzieci | Unikać | EMA: preparaty z gojnika tylko dla dorosłych [1]. |
Gojnik a choroby i diety
| Stan lub dieta | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Hashimoto | Brak danych | Brak danych o wpływie gojnika na tarczycę. |
Przeciwwskazania i skutki uboczne
EMA wskazuje, że preparaty z gojnika powinny być stosowane tylko u dorosłych; szczegóły ryzyka zawiera pełna monografia [1]. Brak wiarygodnych danych o stosowaniu w ciąży i w czasie karmienia, dlatego pozostaw to decyzji lekarza. W źródłach nie ma danych o wpływie gojnika na tarczycę.
Gojnik dla psa, kota i innych zwierząt
| Zwierzę | Ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Pies | Brak danych | Brak wiarygodnych danych. |
| Kot | Brak danych | Brak wiarygodnych danych. |
W razie objawów po zjedzeniu skontaktuj się z lekarzem weterynarii.
Uprawa, pochodzenie i odmiany
Gojnik to małe, odporne na suszę półkrzewy lub rośliny zielne rosnące zwykle powyżej 1000 m n.p.m., często na skałach [2]. Gojnik górski (Sideritis scardica) pochodzi z gór Szar na pograniczu Kosowa, Macedonii Północnej i Albanii, rośnie też w Bułgarii i Grecji [2].
Jak wybierać
Na opakowaniu szukaj nazwy gatunku (np. Sideritis scardica) i kraju pochodzenia. Nazwa „gojnik” w Polsce może bywać mylona z innymi roślinami, dlatego wybieraj produkty z łacińską nazwą rodzaju.
FAQ
Źródła
- Sideritis herba — herbal medicinal product (EMA) — monografia
- Sideritis — Wikipedia — omówienie
